فصل ۱۵: شکست نور
علوم هشتم • فصل ۱۵آزمایش و فعالیتآزمونک ۱۷ سؤالی

فصل ۱۵: شکست نور

وقتی نور از هوا به آب یا شیشه می‌رود، مسیرش کج می‌شود؛ راز رنگین‌کمان هم همین‌جاست!

شروع درس • صفحات ۱۳۶ تا ۱۴۵ کتاب

چرا ته لیوان پر از آب کمی جابه‌جا دیده می‌شود؟ تو این فصل می‌بینی که نور هنگام عبور مایل از یک محیط شفاف به محیط دیگر، مسیرش عوض می‌شود؛ به این پدیده شکست نور می‌گویند. بعد با منشور و پاشندگی نور سفید آشنا می‌شوی و در پایان کار با عدسی‌های همگرا و واگرا، ذره‌بین، عینک و تلسکوپ‌ها را می‌شناسی.

صفحات ۱۳۶ تا ۱۳۸ کتاب — شکل‌های ۱ تا ۳

نور مسیرش را عوض می‌کند

هنگام حرکت مایل نور از یک محیط شفاف به محیط شفاف دیگر، مسیر نور تغییر می‌کند.

هنگام حرکت مایل نور از یک محیط شفاف به محیط شفاف دیگر، مسیر نور تغییر می‌کند. به این پدیده شکست نور می‌گویند. شکست نور جلوه‌های بسیار زیبا و مهیجی در طبیعت پیرامون می‌سازد و رنگین‌کمان یکی از همین جلوه‌هاست.

شکل ۱ — قطره‌های آب؛ عبور و شکست نور
شکل ۱ کتاب (ص ۱۳۶) — نور و قطره‌های آب
آزمایش دو — عدسی، منشور و نی در لیوان آب
آزمایش کتاب (ص ۱۳۷) — وسایل آزمایش
شکل ۲ — باریکهٔ لیزر در دو محیط شفاف: الف و ب
شکل ۲ کتاب (ص ۱۳۸) — لیزر در محیط شفاف
شکل ۳ — شکست نور هنگام عبور از شیشه به هوا
شکل ۳ کتاب (ص ۱۳۸) — شکست نور
خود را بیازمایید — مسیر پرتو در دو محیط شفاف
خود را بیازمایید کتاب (ص ۱۳۸)

در آزمایش کتاب، تیغهٔ شیشه‌ای روی میز قرار گرفت و باریکهٔ نور به‌طور عمود بر یکی از وجوه آن تابیده شد. دیدیم که باریکهٔ نور بدون شکست به مسیر خود ادامه می‌دهد. اما وقتی تیغهٔ شیشه‌ای را کمی چرخاندیم و نور مایل به آن تابید، باریکهٔ نور شکست و مسیرش تغییر کرد؛ هنگام خروج از شیشه به هوا هم باریکهٔ نور دوباره شکسته شد.

قاعدهٔ مهم شکست را به خاطر بسپار. وقتی باریکهٔ نور از محیط رقیق مانند هوا به محیط غلیظ مانند شیشه وارد می‌شود، به طرف خط عمود بر سطح شکسته می‌شود. اما وقتی باریکهٔ نور از شیشه به هوا برمی‌گردد، از خط عمود بر سطح دور می‌شود.

توجه
باریکهٔ نور فقط هنگام تابش مایل می‌شکند. اگر نور به‌طور عمود بر سطح جدایی دو محیط شفاف بتابد، بدون شکست به مسیر خود ادامه می‌دهد. پس شکست همیشه رخ نمی‌دهد؛ شرط اصلی آن مایل بودن پرتو است.
فعالیت: سکهٔ گم‌شده را پیدا کن
  1. ۱درون کاسه یا لیوان کدری که روی میز است، یک سکه بینداز.
  2. ۲از میز دور شو تا بتوانی سکه را درست از لبهٔ کاسه ببینی؛ سپس کمی عقب‌تر برو تا سکه پشت لبه پنهان شود.
  3. ۳از دوستت بخواه آرام درون کاسه آب بریزد؛ تو هم به محل سکه نگاه کن.
  4. ۴ببین سکه چطور دوباره پیدا می‌شود و در گروه علت دیده شدن دوبارهٔ آن را بحث کنید و نتیجه را به کلاس گزارش بدهید.

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

فکر کن و گفت‌وگو کن

خود را بیازما: شکل کتاب مسیر پرتوی را در دو محیط شفاف متفاوت نشان می‌دهد. با ذکر دلیل بیان کن کدام‌یک از دو محیط رقیق‌تر است. به میزان نزدیک شدن یا دور شدن پرتو نسبت به خط عمود دقت کن.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۱۵ از ۱۵