جزوهٔ درس — صفحههای ۱۳۶ تا ۱۴۵ کتاب علوم تجربی هشتم
جزوهٔ فصل ۱۵: شکست نور
چرا ته لیوان پر از آب کمی جابهجا دیده میشود؟ پاسخ در شکست نور است: نور هنگام عبور مایل از یک محیط شفاف به محیط شفاف دیگر، مسیرش عوض میشود. در این جزوه با قاعدهٔ شکست نور، منشور و پاشندگی نور سفید آشنا میشوی، عدسیهای همگرا و واگرا، ذرهبین و عینک را میشناسی و در پایان سراغ تلسکوپها میروی. اوّل بخشها را بخوان، بعد جواب سؤالها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.
هدف درس
شکست نور را تعریف میکنی و قاعدهٔ نزدیک و دور شدن نور از خط عمود را میگویی.
میتوانی تشخیص بدهی نور کجا میشکند و کجا بدون شکست به مسیر خود ادامه میدهد.
منشور و پاشندگی نور را میشناسی و رنگهای طیف نور سفید را به ترتیب نام میبری.
عدسی همگرا و واگرا را از شکل و رفتار پرتوها تشخیص میدهی و کانون عدسی همگرا را پیدا میکنی.
میتوانی بگویی عینک نزدیکبین و دوربین چه عدسیای دارد.
تلسکوپ شکستی و بازتابی را از هم جدا میکنی و نقش دهانهٔ بزرگتر را میگویی.
نکات کلیدی
- ★نور هنگام عبور مایل از یک محیط شفاف به محیط شفاف دیگر، مسیرش تغییر میکند؛ به این پدیده شکست نور میگویند.
- ★وقتی نور از محیط رقیق مانند هوا به محیط غلیظ مانند شیشه میرود، به خط عمود بر سطح نزدیک میشود.
- ★وقتی نور از شیشه یا آب به هوا برمیگردد، از خط عمود بر سطح دور میشود.
- ★اگر نور عمود بر سطح جدایی دو محیط بتابد، بدون شکست به مسیر خود ادامه میدهد؛ شرط اصلی شکست، مایل بودن پرتو است.
- ★منشور قطعهٔ شفافی از جنس شیشه یا پلاستیک است؛ قاعدهٔ آن معمولاً مثلث است و سه وجه آن با هم موازی نیستند.
- ★نور سفید در منشور به رنگهای قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی، نیلی و بنفش تجزیه میشود؛ به این پدیده پاشندگی نور و به مجموعهٔ رنگها طیف نور سفید میگویند.
- ★عدسیها از مواد شفافی مانند شیشه یا پلاستیک فشرده ساخته میشوند؛ شخصی که هنگام مطالعه عینک میزند، از میان دو عدسی به کتاب نگاه میکند.
- ★عدسی همگرا (کوژ) وسطش از لبهها ضخیمتر است؛ پرتوهای موازی پس از عبور به هم نزدیک میشوند و کانونش با نور خورشید روی مقوا پیدا میشود.
- ★عدسی واگرا (کاو) لبههایش از وسط ضخیمتر است؛ پرتوهای موازی پس از عبور از هم دور میشوند و کانونش مجازی و پشت عدسی است.
- ★تصویر همهٔ اجسام در عدسی واگرا مستقیم، کوچکتر از جسم و مجازی است.
- ★شخص نزدیکبین در دیدن اجسام دور مشکل دارد و عینک او باید عدسیهای واگرا داشته باشد.
- ★شخص دوربین در دیدن اجسام نزدیک مشکل دارد و عینک او باید عدسیهای همگرا داشته باشد.
- ★نخستین تلسکوپ برای رصد آسمان شب را در سال ۱۶۰۹ گالیله ساخت؛ تلسکوپ شکستی دو عدسی شیئی و چشمی با فاصلهٔ کانونی متفاوت دارد.
- ★تلسکوپ بازتابی نخستین بار در سال ۱۶۷۲ توسط نیوتون ساخته شد و به جای عدسی شیئی از آینه استفاده میکند.
- ★هرچه قطر دهانهٔ تلسکوپ بزرگتر باشد، نور بیشتری جمعآوری میکند و اطلاعات بیشتری به ما میدهد؛ قطر مردمک چشم در آسمان شب تقریباً ۶ میلیمتر است.
ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آساندرس است
40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
جزوهٔ علوم تجربی پایهٔ هشتم — صفحههای ۱۳۶ تا ۱۴۵ کتاب علوم تجربی هشتم — آساندرس
پرینت این صفحه فعال نیست — برای مطالعه از خود سایت استفاده کن.
جزوهٔ درس ۱۵ از ۱۵