جزوهٔ درس — صفحه‌های ۵۵ تا ۶۴ کتاب علوم تجربی هشتم

جزوهٔ فصل ۷: الفبای زیست‌فناوری

در این فصل به درون هستهٔ یاخته سفر می‌کنیم تا بفهمیم چرا هیچ دو نفری از هر نظر شبیه هم نیستند؛ سه واژهٔ مهم دنا، ژن و فام‌تن الفبای زیست‌فناوری‌اند و صفات ارثی تو را با آن‌ها می‌خوانیم. بعد می‌بینی که عوامل محیطی مثل خاک، تغذیه و دما هم در شکل گرفتن تو نقش دارند و دانشمندان با جابه‌جا کردن ژن‌ها چه چیزهایی مثل باکتری تولیدکنندهٔ انسولین و برنج طلایی ساخته‌اند. در پایان هم با رشتمان (میتوز) آشنا می‌شوی؛ تقسیمی که بدن را بزرگ می‌کند و بافت‌های آسیب‌دیده را بازسازی می‌کند و اگر بی‌رویه شود، توده‌های سرطانی می‌سازد. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

دنا، ژن و فام‌تن را تعریف می‌کنی و جای هر کدام را در یاخته می‌گویی.

۲

نمونه‌های صفات ارثی را از اثرهای عوامل محیطی جدا می‌کنی.

۳

تعداد فام‌تن یاخته‌های بدن انسان را می‌دانی و توضیح می‌دهی چرا اندازهٔ پیکر ملاک تعداد فام‌تن نیست.

۴

می‌توانی بگویی دانشمندان چه‌طور باکتری تولیدکنندهٔ انسولین، برنج طلایی و گوجه‌فرنگی مقاوم به سرما را ساخته‌اند.

۵

مراحل رشتمان را به ترتیب توضیح می‌دهی و نتیجهٔ آن را از نظر تعداد یاخته و فام‌تن می‌گویی.

۶

عوامل خطرآفرین سرطان را نام می‌بری و راه‌های پیشگیری را می‌گویی.

نکات کلیدی

  1. ★هیچ دو نفری از هر نظر شبیه هم نیستند؛ صفاتی مثل چال گونه، رنگ چشم و اثر انگشت در افراد متفاوت‌اند و حتی دوقلوهای همسان اثر انگشت یکسانی ندارند.
  2. ★صفاتی مانند پیوسته یا آزاد بودن نرمهٔ گوش، صفات ارثی نامیده می‌شوند؛ زیرا عامل ایجادکنندهٔ آن‌ها از والدین به فرزندان و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.
  3. ★دانشمندان با آزمایش‌های فراوان پی برده‌اند که عامل تعیین‌کنندهٔ صفات، درون هستهٔ یاخته قرار دارد.
  4. ★دنا ماده‌ای درون هستهٔ یاخته است که دستورهای تعیین و ایجاد صفات ارثی را دارد.
  5. ★ژن بخشی از دنا و عامل تعیین‌کنندهٔ صفات است؛ اطلاعات دنا در واحدهایی به نام ژن سازماندهی شده‌اند.
  6. ★بیشتر صفات ارثی مانند رنگ چشم به دلیل وجود چند ژن است که با هم کار می‌کنند.
  7. ★ژن‌ها دستورالعمل‌های ساخت پروتئین‌ها را در یاخته دارند و پروتئین‌ها در همهٔ یاخته‌ها، بافت‌ها و اندام‌های بدن وجود دارند.
  8. ★دنا درون یاخته رشته‌هایی به نام فام‌تن (کروموزوم) می‌سازد؛ یاخته‌های بدن ما ۴۶ فام‌تن دارند که دو فام‌تن آن جنسی است و جنسیت انسان را تعیین می‌کند.
  9. ★تعداد فام‌تن به اندازهٔ پیکر جاندار بستگی ندارد؛ پروانه کوچک است اما ۳۸۰ فام‌تن دارد و از انسان با ۴۶ فام‌تن بیشتر است.
  10. ★بیماری‌هایی مانند بیماری قند جوانی به علت نقص در ژن‌ها پدید می‌آیند و بیماری ارثی یا ژنی نامیده می‌شوند؛ انتقال ژن سالم به چنین بیمارانی را ژن‌درمانی می‌گویند.
  11. ★عوامل محیطی در خارج از پیکر جانداران قرار دارند؛ رنگ گل‌ها در خاک‌های متفاوت فرق می‌کند و غذای ناقص موش را کوچک نگه می‌دارد.
  12. ★دانشمندان ژن تولید انسولین را از انسان استخراج و وارد دنای باکتری کردند؛ باکتری‌های حاصل انسولین می‌سازند و این انسولین برای درمان بیماری قند وابسته به انسولین به کار می‌رود.
  13. ★برنج طلایی ماده‌ای تولید می‌کند که در بدن به ویتامین A تبدیل می‌شود و ژن مقاومت در برابر سرما از نوعی ماهی آب سرد به گوجه‌فرنگی منتقل شده است.
  14. ★در رشتمان، پیش از تقسیم یاخته مقدار دنا دو برابر می‌شود و به شکل کالفی نخ مانند درمی‌آید؛ از یک یاخته دو یاختهٔ یکسان با همان تعداد فام‌تن به وجود می‌آید.
  15. ★سرطان وقتی پدید می‌آید که یاخته‌ها بدون نیاز بدن به سرعت تقسیم شوند؛ کودهای شیمیایی، آلاینده‌های سوخت‌های فسیلی و دود سیگار عوامل خطرآفرین‌اند و تغذیهٔ سالم در پیشگیری مؤثر است.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ علوم تجربی پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۵۵ تا ۶۴ کتاب علوم تجربی هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۷ از ۱۵