فصل ۹: الکتریسیته
علوم هشتم • فصل ۹آزمایش و محاسبهآزمونک ۱۸ سؤالی

فصل ۹: الکتریسیته

از جرقهٔ کوچک بادکنک تا برقِ خانه؛ همه با یک قانون ساده کار می‌کنند!

شروع درس • صفحات ۷۶ تا ۸۸ کتاب

لپ‌تاپ، تلویزیون، جاروبرقی و اتو؛ همهٔ این وسایل با قوانین الکتریسیته طراحی و ساخته شده‌اند. تو این فصل می‌بینی وقتی بادکنک را به موهایت می‌مالی چه اتفاقی می‌افتد و بار الکتریکی از کجا می‌آید. بعد با رسانا و نارسانا، برق‌نما و القای بار الکتریکی آشنا می‌شوی و می‌فهمی آذرخش چه‌طور در آسمان رخ می‌دهد. آخر سر هم سراغ مدار الکتریکی می‌رویم و با ولتاژ، جریان و مقاومت و رابطهٔ مشهور بین آن‌ها حساب‌وکتاب الکتریکی یاد می‌گیری.

صفحات ۷۶ تا ۷۹ کتاب — شکل‌های ۱ و ۲

مالش، بار الکتریکی می‌سازد

یک بادکنک و یک پارچهٔ پشمی کافی است تا راز نیروهای جاذبه و دافعه را ببینی!

استفادهٔ گسترده از وسایل الکتریکی در زندگی امروزی بسیار عادی است؛ لامپ، تلویزیون، تلفن همراه، جاروبرقی، لباس‌شویی، اتو، رایانه و ماشین حساب فقط تعداد اندکی از این وسایل هستند. همهٔ این وسایل با استفاده از قوانین الکتریسیته طراحی و ساخته می‌شوند و در عصر حاضر، شناخت اصول الکتریسیته برای ایمنی، رفاه و آسایش انسان اهمیت فراوان دارد. حالا بیا از ساده‌ترین شروع کنیم: یک بادکنک و یک پارچهٔ پشمی.

شکل ۱-الف — بادکنک مالش‌داده به دیوار چسبیده
شکل ۱ کتاب (ص ۷۷) — بادکنک و دیوار
شکل ۱-ب — بادکنک و شیر آب؛ خم شدن آب
شکل ۱ کتاب (ص ۷۷) — بادکنک و جریان آب
شکل ۳ — مالش ترک‌باریک به پارچهٔ پشمی
شکل ۳ کتاب (ص ۷۸) — مالش
شکل ۲ — برق‌نما: الف و ب
شکل ۲ کتاب (ص ۷۸) — برق‌نما

اگر بادکنکی را با پارچهٔ پشمی یا موهای خشک و تمیز سر مالش دهیم، بادکنک و پارچهٔ پشمی خاصیت جدیدی پیدا می‌کنند و می‌توانند خرده‌های کاغذ یا مو را به طرف خود جذب کنند؛ حتی با همین روش می‌توان بادکنک را به سقف یا دیوار چسباند. در این آزمایش بادکنک و پارچهٔ پشمی بار الکتریکی گرفته‌اند و وقتی جسمی دارای بار الکتریکی شود، می‌تواند اجسام دیگر را جذب کند. برای همین است که وقتی شیشهٔ پنجره را با پارچهٔ پرزدار خشک تمیز می‌کنی، پرزها به شیشه می‌چسبند یا وقتی موهای خشک و تمیزت را با شانهٔ پلاستیکی شانه می‌کنی، رشته‌های مو به دنبال شانه کشیده می‌شوند.

آزمایش کنید — دو بادکنک و یک پارچه (ص ۷۷ و ۷۸ کتاب)
  1. ۱دو بادکنک را باد کن و دهانهٔ آن‌ها را با نخ ببند تا آزاد آویزان باشند.
  2. ۲یکی از بادکنک‌ها را با پارچهٔ پشمی مالش بده؛ سپس یک بار پارچه و بار دیگر بادکنک را به خرده‌های کاغذ نزدیک کن و ببین چه روی می‌دهد.
  3. ۳هر دو بادکنک را با پارچهٔ پشمی مالش بده و بعد آن‌ها را به هم نزدیک کن؛ چه اتفاقی می‌افتد؟
  4. ۴پارچهٔ پشمی و بادکنک را که به هم مالش داده‌ای، بلافاصله پس از مالش به هم نزدیک کن و نتیجه را یادداشت کن.

💡 دو بادکنک مالش‌داده‌شده یکدیگر را می‌رانند و بادکنک با پارچه به هم نزدیک می‌شوند؛ آزمایش نشان می‌دهد دو نوع بار الکتریکی وجود دارد و نیروی بین بارها گاهی جاذبه و گاهی دافعه است.

آزمایش‌های مشابه نشان می‌دهند وقتی دو جسم با یکدیگر مالش داده می‌شوند، معمولاً هر دو بار الکتریکی پیدا می‌کنند و بر یکدیگر نیرو وارد می‌کنند. نیروی الکتریکی بین دو جسم باردار گاهی جاذبه و گاهی دافعه است؛ مثلاً نیروی بین دو بادکنک مالش‌داده‌شده دافعه و نیروی بین بادکنک و پارچهٔ پشمی جاذبه است. بنابراین دو نوع بار الکتریکی وجود دارد و بار ایجادشده در بادکنک و بارهای مشابه آن را بار منفی و بار ایجادشده در پارچهٔ پشمی و بارهای مشابه آن را بار مثبت نام‌گذاری کرده‌اند.

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۶ جا شد

معمولاً برای تشخیص اینکه جسمی دارای بار الکتریکی هست یا نه و نیز تعیین نوع بار جسم، از وسیلهٔ ساده‌ای به نام برق‌نما (الکتروسکوپ) استفاده می‌کنند. برق‌نما از یک صفحه یا گوی فلزی، یک میله و دو ورقهٔ نازک فلزی تشکیل شده است. وقتی برق‌نما بدون بار است، ورقه‌های آن به هم نزدیک‌اند و وقتی باردار می‌شود، ورقه‌های آن از هم دور می‌شوند. یک نکتهٔ مهم آزمایشگاهی را هم همیشه یادت باشد: آزمایش‌های الکتریسیته باید در هوای خشک و با وسایل کاملاً خشک انجام شود، زیرا در هوای مرطوب یا با وسایل خیس نمی‌توان از آزمایش‌ها نتیجه گرفت.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۹ از ۱۵