فصل ۱۰: مغناطیس
علوم هشتم • فصل ۱۰آزمایش و فعالیتآزمونک ۱۷ سؤالی

فصل ۱۰: مغناطیس

آهنربا بدون هیچ تماسی، حتی از پشت مقوا و شیشه هم کار می‌کند؛ رازش در قطب‌ها و جریان الکتریکی است!

شروع درس • صفحات ۸۹ تا ۹۶ کتاب

چرا آهنربا از دور هم گیرهٔ کاغذ را می‌گیرد؟ چرا قطب‌نما همیشه رو به شمال می‌ایستد؟ تو این فصل با قطب‌های آهنربا، دفع و جذب قطب‌ها و القای مغناطیسی آشنا می‌شوی؛ بعد می‌بینی که جریان الکتریکی هم خاصیت مغناطیسی می‌سازد و با همین ایده، آهنربای الکتریکی، موتور الکتریکی و حتی یک مولد برق ساده می‌سازیم. در پایان هم کاربردهای مغناطیس را در یخچال، جرثقیل مغناطیسی و ماشین لباسشویی مرور می‌کنیم.

صفحات ۸۹ و ۹۰ کتاب — شکل ۱

آهنربا از دور عمل می‌کند

بسیاری‌ها شیفتهٔ آهنربا هستند؛ شاید بیشتر به این سبب که بدون تماس هم کار می‌کند!

به کمک آهنربا می‌توان میخی را که در نزدیکی آهنربا است، حتی وقتی یک تکه چوب بین آن‌ها باشد، به حرکت درآورد؛ به همین ترتیب یک چشم‌پزشک می‌تواند براده‌های آهن را به کمک آهنربا از چشم بیمار خارج کند. در دور تا دور درِ یخچال‌ها هم آهنرباهایی وجود دارد که سبب بسته شدن در می‌شود. بسیاری از اسباب‌بازی‌های الکتریکی با استفاده از خواص مغناطیسی طراحی و ساخته می‌شوند؛ بلندگوها، دینام دوچرخه و موتور ماشین لباسشویی هم بر اساس ویژگی‌های مغناطیسی کار می‌کنند.

شکل ۱ — زمین مانند یک آهنربای بزرگ؛ قطب‌نما
شکل ۱ کتاب (ص ۸۹) — مغناطیس زمین و قطب‌نما
آزمایش ساده با آهنربا و وسیله‌های کلاس
آزمایش کتاب (ص ۹۰) — چه موادی جذب می‌شوند؟
جرثقیل مغناطیسی در بازیافت قراضهٔ آهنی
گفت‌وگوی کتاب (ص ۹۰) — جرثقیل مغناطیسی

وقتی آهنربا را به ظرف گیره‌های کاغذ یا جعبهٔ میخ‌های کوچک نزدیک می‌کنی، گیره‌ها و میخ‌ها جذب آهنربا می‌شوند و بیشترشان به دو سر آهنربا می‌چسبند. این قسمت‌ها که خاصیت مغناطیسی (آهنربایی) قوی‌تری دارند، قطب‌های آهنربا نامیده می‌شوند. اگر یک آهنربای میله‌ای را با نخ طوری آویزان کنی که به‌راحتی بچرخد، همواره یکی از قطب‌های آن تقریباً رو به شمال جغرافیایی و قطب دیگر تقریباً رو به جنوب جغرافیایی می‌ایستد؛ قطبی را که به سمت شمال جغرافیایی می‌ایستد قطب شمال (قطب N) و قطبی را که به سمت جنوب می‌ایستد قطب جنوب (قطب S) نام‌گذاری کرده‌اند.

فعالیت — قطب‌نمای ساده بساز (ص ۹۰ کتاب)
  1. ۱با استفاده از خمیر بازی، مداد و آهنربای نعلی، جهت‌های شمال و جنوب جغرافیایی کلاس یا اتاق را پیدا کن؛ توجه کن در نزدیکی آهنربایی که با آن آزمایش می‌کنی، آهنربا یا جسم آهنی دیگری وجود نداشته باشد.
  2. ۲به کمک یونولیت، یک آهنربای تیغه‌ای کوچک و ظرف آب، یک قطب‌نمای ساده بساز؛ آهنربا را روی یونولیت بگذار و مجموعه را روی آب شناور کن.
  3. ۳جهتی که آهنربای تیغه‌ای پس از سکون نشان می‌دهد را با جهت‌هایی که در مرحلهٔ اول پیدا کردی مقایسه کن.

💡 آهنربای آویزان یا شناور همیشه در جهت شمال و جنوب جغرافیایی می‌ایستد. به همین سادگی می‌توان یک قطب‌نما ساخت. با همین وسیله جهت‌های شمال و جنوب کلاس را پیدا می‌کنی و آزمایش‌های بعدی را درست انجام می‌دهی.

آیا هر ماده‌ای جذب آهنربا می‌شود؟ در کلاس می‌توانید با یک آهنربا وسایلی مانند قیچی، میخ، گیرهٔ کاغذ، سکه، قوطی نوشابه، پوش برگ، لیوان شیشه‌ای و مداد را آزمایش کنید و آن‌ها را دو دسته کنید. موادی که جذب آهنربا می‌شوند مواد مغناطیسی و بقیه مواد غیرمغناطیسی نامیده می‌شوند. حالا در بازی طبقه‌بندی زیر، مواد مغناطیسی را از غیرمغناطیسی جدا کن.

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۷ جا شد

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۱۰ از ۱۵