فصل ۱۱: کانی‌ها
علوم هشتم • فصل ۱۱فعالیت و تحقیقآزمونک ۱۶ سؤالی

فصل ۱۱: کانی‌ها

از مغز مداد تا خمیردندان و قطعات رایانه؛ همه از کانی‌هایی ساخته شده‌اند که در دل سنگ‌کره پنهان‌اند!

شروع درس • صفحات ۹۷ تا ۱۰۳ کتاب

همهٔ سنگ‌ها از یک یا چند نوع کانی ساخته شده‌اند و کانی‌ها منابع خدادادی‌اند که زندگی روزمرهٔ ما به آن‌ها وابسته است. تو این فصل می‌بینی کانی‌ها چه‌طور تشکیل می‌شوند، بر اساس ترکیب شیمیایی به چه دو گروهی تقسیم می‌شوند و کانی‌شناسان با کدام ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و نوری آن‌ها را شناسایی می‌کنند. در پایان هم با کانی زیان‌آور پنبه‌نسوز و کانی‌های نام‌آور ایرانی آشنا می‌شوی.

صفحات ۹۷ تا ۱۰۰ کتاب — شکل‌های ۱ تا ۳

کانی‌ها، اجزای تشکیل‌دهندهٔ سنگ‌کره

از مصالح ساختمان تا خمیردندان و قطعات الکترونیکی؛ همه به سنگ‌کره برمی‌گردند!

با دقت به محیط اطرافت نگاه کن و مواد اولیهٔ سازندهٔ وسایل، تجهیزات و امکانات اطرافت را شناسایی کن. حتماً به این نتیجه می‌رسی که از مصالح به‌کاررفته در ساختمان، شیشهٔ پنجره، میز و نیمکت‌های فلزی تا داروهای مورد استفاده در پزشکی، خمیردندان، عینک، قطعات الکترونیکی رایانه و تلفن همراه و مغز مداد، همگی به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم از مواد سازندهٔ سنگ‌کره به دست می‌آیند. حالا با خودت بیندیش: اگر این مواد نبودند، ما چگونه زندگی می‌کردیم؟

شکل ۱ — چند کانی در طبیعت
شکل ۱ کتاب (ص ۹۷) — کانی‌ها
شکل ۱-الف و ب — طلا و گرافیت
شکل ۱ کتاب (ص ۹۷) — طلا و گرافیت
شکل ۲ — کاربرد کانی‌ها در صنعت
شکل ۲ کتاب (ص ۹۸) — کاربرد صنعتی کانی‌ها

سنگ‌کره عمدتاً از سنگ و کانی تشکیل شده است و همهٔ سنگ‌ها از اجتماع یک یا چند نوع کانی تشکیل شده‌اند. کانی‌ها مواد طبیعی، جامد و متبلوری هستند که ترکیب شیمیایی نسبتاً ثابتی دارند. کانی‌ها منابع خدادادی‌اند و از آن‌ها در زندگی روزمرهٔ ما به شکل‌های مختلف استفاده می‌شود. فراوانی کانی‌ها در همه‌جا یکسان نیست و به عواملی مانند شرایط تشکیل کانی، مقدار پایداری و مقاومت آن‌ها در برابر فرسایش و فراوانی عناصر تشکیل‌دهندهٔ آن‌ها بستگی دارد.

کانیکاربرد آن در زندگی
طلا و یاقوتبه‌عنوان کانی قیمتی و نیمه‌قیمتی در جواهرسازی
فیروزهجواهرسازی؛ بزرگ‌ترین معدن آن در نیشابور است
مسمادهٔ ارزشمند معدنی که از معدن سرچشمهٔ کرمان استخراج می‌شود
هماتیتسنگ معدن آهن
مسکوویت (طلق نسوز)کانی صنعتی
کوارتزساخت انواع ساعت‌های بدون باتری
فلوئوریتتهیهٔ خمیردندان
تالکپودر بچه
هالیتنمک خوراکی
ژیپستهیهٔ گچ

شکل‌های ۱ تا ۳ کتاب — چند کانی و کاربردشان در زندگی

آیا می‌دانید؟
بزرگ‌ترین معدن فیروزهٔ جهان در شهر فیروزه از توابع شهرستان نیشابور واقع شده است. در اثر وارد شدن ضربات آرام به کانی کوارتز، اختلاف پتانسیل الکتریکی در آن تولید می‌شود؛ به همین دلیل از این کانی در ساخت انواع ساعت‌های بدون باتری استفاده می‌شود. کوارتز و مسکوویت دو کانی صنعتی مهم هستند که از آن‌ها در صنعت و ساخت وسایل و تجهیزات استفاده می‌شود.
فعالیت — کانی بسازید (ص ۱۰۰ کتاب)
  1. ۱در یک لیوان آب، مقداری نمک خوراکی بریز و آن را به هم بزن.
  2. ۲این کار را تا زمانی ادامه بده که محلول فراسیر شده (فوق‌اشباع) آب نمک تشکیل شود؛ یعنی دیگر نمک در آب حل نشود.
  3. ۳چند قطره از محلول فراسیر شده را روی یک مقوای سیاه‌رنگ بچکان و مدتی صبر کن تا آب آن تبخیر شود.
  4. ۴آنگاه کانی نمک خوراکی (هالیت) را می‌توانی با چشم ببینی.

💡 کانی‌ها می‌توانند از تبخیر محلول‌های فراسیر شده به دست بیایند. هالیت یکی از کانی‌هایی است که به این روش تشکیل می‌شود. در ادامهٔ درس باز هم این کانی را می‌بینی.

برخی کانی‌ها مصرف خوراکی دارند و در داروسازی و تهیهٔ لوازم بهداشتی کاربرد دارند. برخی کانی‌ها هم وضعیت حاکم بر گذشتهٔ زمین را نشان می‌دهند؛ بنابراین از آن‌ها برای شناسایی محیط تشکیل‌شان استفاده می‌شود؛ مانند کانی هالیت (نمک خوراکی) و ژیپس (گچ) که نشان‌دهندهٔ اوضاع آب و هوایی گرم و خشک در زمان تشکیل آن‌هاست. اکنون که با کاربردهای کانی‌ها آشنا شدی، برای آشنایی بیشتر باید بدانی کانی‌ها از یک یا چند عنصر تشکیل شده‌اند و اجزای تشکیل‌دهندهٔ سنگ‌ها هستند.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۱۱ از ۱۵