فصل ۱۲: سنگ‌ها
علوم هشتم • فصل ۱۲جدول و فعالیتآزمونک ۱۸ سؤالی

فصل ۱۲: سنگ‌ها

سنگ‌ها هم مثل ما تاریخ تولد دارند؛ آذرین از داغی ماگما، رسوبی از آرامش دریا و دگرگونی از گرمای عمق زمین زاده شده‌اند!

شروع درس • صفحات ۱۰۴ تا ۱۱۳ کتاب

در مدرسه، خیابان و طبیعت با سنگ سر و کار داری؛ اما آیا می‌دانی سنگ‌ها چگونه به وجود می‌آیند و چرا با هم فرق دارند؟ تو این فصل با سه گروه بزرگ سنگ‌ها آشنا می‌شوی: سنگ‌های آذرین که از سرد شدن مواد مذاب ساخته می‌شوند، سنگ‌های رسوبی که از انباشته شدن لایه‌های رسوب به وجود می‌آیند و سنگ‌های دگرگونی که زیر گرما و فشار تغییر می‌کنند. در پایان هم با چرخهٔ سنگ می‌بینی که این سه گروه در یک سفر بی‌پایان به هم تبدیل می‌شوند.

صفحات ۱۰۴ تا ۱۰۶ کتاب — جدول

سنگ‌ها، منابع ارزشمند

از نمای ساختمان تا نفت و گاز؛ سنگ‌ها با توجه به ویژگی‌هایشان کاربردهای متفاوتی دارند.

اگر به اطرافت توجه کنی، مواد گوناگونی را می‌بینی که از آن‌ها در زندگی خود استفاده می‌کنی؛ بعضی خیلی مهم‌اند و بعضی اهمیت کمتری دارند. یکی از این مواد که در مدرسه، خیابان و طبیعت با آن سر و کار داری، سنگ است. آیا می‌دانی سنگ‌ها چگونه به وجود می‌آیند؟ آیا سنگ‌ها با هم فرق دارند و از چه موادی تشکیل شده‌اند؟ تو این فصل با شیوهٔ تشکیل، انواع و کاربرد سنگ‌ها آشنا می‌شوی.

شکل ۱-الف — نمونهٔ سنگ آذرین تیره
شکل ۱ کتاب (ص ۱۰۴) — سنگ آذرین
شکل ۱-ب — سنگ رسوبی لایه‌لایه
شکل ۱ کتاب (ص ۱۰۴) — سنگ لایه‌لایه

سنگ‌ها از نظر مقاومت، رنگ، چگالی و ترکیب مواد تشکیل‌دهنده با هم متفاوت‌اند و با توجه به این ویژگی، کاربردهای مختلفی دارند. سنگ از منابع خدادادی است و انواع آن در کشور ما در مناطق مختلف، از جمله رشته‌کوه‌های البرز و زاگرس، به فراوانی وجود دارد. بعضی از این سنگ‌ها را می‌توان مستقیم از کوه‌ها به شهر منتقل کرد و در ساختمان‌سازی به کار برد؛ همچنین برخی از این سنگ‌ها حاوی منابع مختلفی مانند نفت، گاز، آب و آهن هستند که پس از استخراج در زندگی به کار برده می‌شوند.

سنگ‌ها، بستر زندگی
در صورتی که شرایط محیطی مهیا باشد، سنگ‌ها به خاک تبدیل می‌شوند و این مادهٔ ارزشمند را به‌عنوان بستر زیستن جانداران به وجود می‌آورند. پس خاکِ زیر پای تو هم زمانی از سنگ‌ها ساخته شده است. در فصل بعدی با هوازدگی آشنا می‌شوی که سنگ‌ها را خرد می‌کند و این تبدیل را ممکن می‌کند.

فکر کن و گفت‌وگو کن

کتاب دو نوع سنگ نشان می‌دهد و می‌پرسد کدام سنگ استحکام بیشتری دارد و کدام برای نمای ساختمان مناسب‌تر است؛ تو هم به این پرسش‌ها پاسخ بده و دلیل بیاور. با هم‌کلاسی‌ات گفت‌وگو کن که چرا از گرانیت و گابرو در نمای ساختمان‌ها استفاده می‌شود. سپس سراغ جدول سه گروه سنگ‌ها برو.

اطلاعات جمع‌آوری کنید — سنگ در خانه و مدرسه (ص ۱۰۶ کتاب)
  1. ۱فهرستی از موارد استفاده از سنگ در خانه یا مدرسه تهیه کن.
  2. ۲کنار هر مورد بنویس کدام ویژگی سنگ باعث شده آن‌جا به کار رود؛ مانند مقاومت، زیبایی یا چگالی.
  3. ۳فهرست خود را در کلاس ارائه بده و با فهرست هم‌کلاسی‌هایت مقایسه کن.

سنگ‌ها اجسام جامد و طبیعی‌اند که از یک یا چند نوع کانی تشکیل شده‌اند. معمولاً همهٔ سنگ‌ها را در سه گروه آذرین، رسوبی و دگرگونی تقسیم‌بندی می‌کنند. ملاک این تقسیم‌بندی، چگونگی تشکیل هر سنگ است. جدول زیر را از کتاب ببین و خوب به خاطر بسپار؛ چون در ادامهٔ فصل هر گروه را جداگانه بررسی می‌کنیم.

نوع سنگچگونگی تشکیل
آذریناز سرد شدن و انجماد مواد مذاب حاصل می‌شوند.
رسوبیدر اثر فرسایش و حمل رسوبات به داخل محیط رسوبی و رسوب‌گذاری و فشردگی به وجود می‌آیند.
دگرگونیدر اثر حرارت و فشار از سنگ‌های دیگر حاصل می‌شوند.

جدول کتاب، ص ۱۰۶ — سه گروه سنگ‌ها و چگونگی تشکیل آن‌ها

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۱۲ از ۱۵