جزوهٔ درس — صفحههای ۱۰۴ تا ۱۱۳ کتاب علوم تجربی هشتم
جزوهٔ فصل ۱۲: سنگها
این جزوه همهٔ مطالب امتحانی فصل «سنگها» را یکجا و سادهروان جمع کرده است: سه گروه سنگها و ملاک تقسیمبندی آنها، ماگما و سنگهای آذرین درونی و بیرونی، سنگهای رسوبی و شیوههای تشکیل آنها، سنگهای دگرگونی و در پایان چرخهٔ سنگ. تو یاد میگیری چرا گرانیت درشتبلور است ولی بازالت ریزبلور، و ذخایر نفت و گاز در کدام گروه سنگها پنهاناند. اوّل بخشها را بخوان، بعد جواب سؤالها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.
هدف درس
سنگ را بهعنوان جسمی جامد و طبیعی از یک یا چند کانی تعریف میکنی.
سه گروه سنگها را با ملاک چگونگی تشکیل از هم جدا میکنی و برای هر گروه نمونه میگویی.
تفاوت سنگهای آذرین درونی و بیرونی را از نظر محل سرد شدن و اندازهٔ بلورها توضیح میدهی.
دو ویژگی معروف سنگهای رسوبی را میگویی و شیوههای تشکیل آنها را نام میبری.
عوامل دگرگونی را میگویی و میدانی سنگ آهک به مرمر و نوعی زغالسنگ به گرافیت تبدیل میشود.
مسیر چرخهٔ سنگ را از ماگما تا بازگشت دوباره به ماگما به ترتیب میگویی.
نکات کلیدی
- ★سنگها اجسام جامد و طبیعیاند که از یک یا چند نوع کانی تشکیل شدهاند.
- ★سنگها از نظر مقاومت، رنگ، چگالی و ترکیب مواد تشکیلدهنده با هم متفاوتاند و ملاک تقسیمبندی آنها، چگونگی تشکیل است.
- ★سنگها در سه گروه آذرین، رسوبی و دگرگونی تقسیمبندی میشوند و انواع آنها در رشتهکوههای البرز و زاگرس فراوان است.
- ★هرچه از سطح زمین به سمت داخل برویم دما افزایش مییابد؛ به ازای هر یک کیلومتر عمق حدود ۳۰ درجهٔ سلسیوس.
- ★ماگما مواد مذاب طبیعی، داغ، متحرک و سرشار از گاز است؛ چون گاز فراوان و دمای زیاد دارد، از سنگهای اطراف سبکتر است و به سمت بالا حرکت میکند.
- ★سرد شدن مواد مذاب در داخل زمین، سنگ آذرین درونی نسبتاً درشتبلور میسازد؛ مثل گرانیت و گابرو.
- ★رسیدن مواد مذاب به سطح زمین از شکافهای سنگکره، سنگ آذرین بیرونی ریزبلور میسازد؛ مثل ریولیت و بازالت.
- ★گرانیت و گابرو در نمای ساختمان، پله و بناهای یادبود به کار میروند و خردهسنگهای آذرین در بتن، جادهسازی و زیرسازی راهآهن استفاده میشوند.
- ★برخی گرانیتها حاوی اورانیماند؛ سنگشناسان معتقدند نباید از آنها در نمای ساختمان، بهویژه نمای داخلی بناها استفاده شود.
- ★سنگهای رسوبی با فرسایش و حمل رسوبات، رسوبگذاری و فشردگی لایهها به وجود میآیند و اغلب لایهلایه و گاه فسیلدارند.
- ★چهار شیوهٔ تشکیل سنگ رسوبی: واکنشهای شیمیایی (قندیل و تراورتن)، تبخیر دریاچههای گرم (تبخیری)، تجمع بقایای جانداران (زغالسنگ) و تهنشین شدن ذرات (آواری مثل کنگلومرا و ماسهسنگ).
- ★ذخایر نفت، گاز و زغالسنگ در سنگهای رسوبی تشکیل میشوند؛ از سنگ آهکی و تراورتن در ساختمانسازی و از ماسهسنگ در پلسازی و جادهسازی استفاده میشود.
- ★سنگهای دگرگونی طی مدت نسبتاً طولانی، تحت تأثیر گرما، فشار و محلولهای داغ و بدون ذوب شدن از سنگهای دیگر ساخته میشوند؛ سنگ آهک به مرمر و نوعی زغالسنگ به گرافیت تبدیل میشود.
- ★چرخهٔ سنگ یعنی مجموعهٔ تغییرهای پیوستهٔ سنگها به یکدیگر: از ماگما به آذرین، با هوازدگی و رسوبگذاری به رسوبی، به دگرگونی و در نهایت ذوب دوباره و بازگشت به ماگما.
ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آساندرس است
40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
جزوهٔ علوم تجربی پایهٔ هشتم — صفحههای ۱۰۴ تا ۱۱۳ کتاب علوم تجربی هشتم — آساندرس
پرینت این صفحه فعال نیست — برای مطالعه از خود سایت استفاده کن.
جزوهٔ درس ۱۲ از ۱۵