جزوهٔ فصل ۱۳: هوازدگی

جزوهٔ درس — صفحه‌های ۱۱۴ تا ۱۲۱ کتاب علوم تجربی هشتم

جزوهٔ فصل ۱۳: هوازدگی

کوه‌ها هرچند سخت و محکم‌اند، به مرور زمان خرد می‌شوند و همین تغییر ساده، موهبتی است که امکان زیستن در سطح زمین را فراهم کرده است. در این جزوه با هوازدگی فیزیکی و شیمیایی آشنا می‌شوی و می‌بینی یخ زدن آب، رشد ریشهٔ گیاهان و باد چگونه سنگ‌ها را تغییر می‌دهند؛ بعد سراغ فرسایش و رسوب‌گذاری می‌روی و در پایان با چرخهٔ سنگ می‌فهمی که سنگ‌های زمین همیشه در حال تبدیل شدن به یکدیگرند. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

هوازدگی و دو نوع آن را تعریف می‌کنی و مثال‌های هوازدگی فیزیکی و شیمیایی را از هم جدا می‌کنی.

۲

عوامل هوازدگی فیزیکی مانند یخ زدن آب، ریشهٔ گیاهان، جانوران و باد را نام می‌بری و اثر هرکدام روی سنگ را می‌گویی.

۳

می‌توانی علت کف کردن و حل شدن سنگ آهک در اسید و پیدایش غارها را توضیح بدهی.

۴

فرسایش و رسوب‌گذاری را تعریف می‌کنی و ترتیب ته‌نشینی ذرات در دریا را می‌گویی.

۵

می‌توانی تفاوت ذرات گرد رودخانه‌ای و ذرات زاویه‌دار یخچالی را با دلیل توضیح بدهی.

۶

مراحل چرخهٔ سنگ را به ترتیب می‌نویسی و ساخته شدن سنگ‌های رسوبی، آذرین و دگرگونی را می‌گویی.

نکات کلیدی

  1. ★سنگ‌های محکم هم به مرور زمان خرد می‌شوند؛ همین فرایند که هوازدگی نام دارد، خاک را می‌سازد و زیستن روی سطح زمین را ممکن می‌کند.
  2. ★هوازدگی فقط خراب کردن سنگ‌ها نیست؛ ذرات ریز سنگ به‌مرور خاکی پدید می‌آورند که گیاهان در آن ریشه می‌کنند و ما از محصولات آن زندگی می‌کنیم.
  3. ★در هوازدگی فیزیکی سنگ کوچک‌تر و ریزتر می‌شود، ولی ترکیب شیمیایی‌اش ثابت می‌ماند؛ یخ زدن آب مهم‌ترین عامل آن است.
  4. ★آب هنگام یخ زدن حجمش بیشتر می‌شود و به دیوارهٔ شکاف فشار می‌آورد؛ تکرار چرخهٔ یخ زدن و ذوب، در نهایت سنگ را می‌شکند.
  5. ★ریشهٔ گیاهان با بزرگ شدن در درز و شکاف سنگ‌ها، آن‌ها را می‌شکنند؛ کرم‌ها و مورچه‌ها هم با کندن لانه ذرات سنگ و خاک را جابه‌جا می‌کنند.
  6. ★باد ذرات شن را به سمت صخره‌ها می‌راند و سطح آن‌ها را می‌ساید؛ قطعات سنگ در بستر رودخانه هم با برخورد به هم بیشتر خرد می‌شوند.
  7. ★اگر فرسایش، سنگ‌های لایه‌های بالایی را از بین ببرد، فشار از روی لایه‌های زیرین برداشته می‌شود و آن‌ها به دلیل انبساط ورقه‌ورقه می‌شوند و شبیه پوست پیاز از هم جدا می‌شوند.
  8. ★در هوازدگی شیمیایی جنس سنگ عوض می‌شود و ماده‌ای با جنس تازه پدید می‌آید؛ مانند تبدیل تدریجی سنگ به خاک.
  9. ★سنگ آهک از جنس کلسیم کربنات است؛ همان جنسی که پوستهٔ تخم‌مرغ دارد؛ با اسید واکنش می‌دهد، کف می‌کند و به نمک محلول تبدیل می‌شود.
  10. ★آب باران هنگام گذر از هوا کربن دی‌اکسید درون خود حل می‌کند؛ همین آب در زمین‌های آهکی سنگ را حل می‌کند و غار می‌سازد.
  11. ★به جابه‌جایی قطعات حاصل از هوازدگی به‌وسیلهٔ آب جاری، باد، یخچال و نیروی جاذبه، فرسایش می‌گویند.
  12. ★هرچه مسافت حمل‌ونقل بیشتر باشد، ذرات با برخوردها لبه‌های تیز خود را از دست می‌دهند و گردتر می‌شوند؛ نهشته‌های یخچالی مثل کشمش درون کیک به هم برخورد نمی‌کنند و زاویه‌دار می‌مانند.
  13. ★ذرات در دریا و دریاچه بر اساس اندازه ته‌نشین می‌شوند؛ ابتدا ذرات درشت و سپس ذرات ریزتر که لایه‌های رسوبی می‌سازند.
  14. ★پس از سال‌های طولانی رسوبات به هم متصل می‌شوند و سنگ‌های رسوبی جدید پدید می‌آیند؛ سنگ آذرین از انجماد مواد مذاب و سنگ دگرگونی از گرما و فشار ساخته می‌شود.
  15. ★تغییر شکل سنگ‌ها ممکن است میلیون‌ها سال طول بکشد؛ مگر آنکه انفجار ناگهانی در کوه آتشفشان رخ دهد.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ علوم تجربی پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۱۱۴ تا ۱۲۱ کتاب علوم تجربی هشتم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۱۳ از ۱۵