جزوهٔ درس — صفحههای ۹۷ تا ۱۰۳ کتاب علوم تجربی هشتم
جزوهٔ فصل ۱۱: کانیها
این جزوه همهٔ مطالب امتحانی فصل «کانیها» را یکجا و سادهروان جمع کرده است: تعریف کانی و سنگکره، سه روش تشکیل کانیها، دو گروه سیلیکات و غیرسیلیکات، ویژگیهای شناسایی کانیها و کاربردهای آنها در زندگی. با کانی زیانآور پنبهنسوز و کانیهای ایرانی مثل بیرونیت و آویسنیت هم آشنا میشوی. اوّل بخشها را بخوان، بعد جواب سؤالها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.
هدف درس
کانی را با ویژگیهای طبیعی، جامد و متبلور تعریف میکنی و میگویی سنگها از چند کانی ساخته شدهاند.
سه روش اصلی تشکیل کانیها را با یک نمونه برای هرکدام میگویی.
سیلیکاتها و غیرسیلیکاتها را بر اساس داشتن یا نداشتن سیلیسیم از هم جدا میکنی.
خواص فیزیکی، شیمیایی و نوری کانیها را نام میبری و راه بررسی هر یک را میدانی.
خطر کانی پنبهنسوز برای ششها را توضیح میدهی و میگویی چرا در برخی کشورها استفاده از آن ممنوع شده است.
دلیل نامگذاری کانیهای ایرانی مثل بیرونیت و آویسنیت را میگویی.
نکات کلیدی
- ★کانیها مواد طبیعی، جامد و متبلور با ترکیب شیمیایی نسبتاً ثابتاند و اجزای تشکیلدهندهٔ سنگها هستند.
- ★همهٔ سنگها از اجتماع یک یا چند نوع کانی تشکیل شدهاند و سنگکره عمدتاً از سنگ و کانی ساخته شده است.
- ★از مصالح ساختمان و شیشهٔ پنجره تا داروها، خمیردندان، عینک، قطعات رایانه و تلفن همراه و مغز مداد، بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از کانیها به دست میآیند.
- ★سه روش اصلی تشکیل کانیها: تبلور مواد مذاب هنگام سرد شدن، تبخیر محلولهای فوقاشباع و اثر گرما و فشار.
- ★بیشتر کانیهای قیمتی از تبلور مواد مذاب هنگام سرد شدن تشکیل میشوند؛ هالیت از تبخیر محلول فراسیر شده و گرافیت از اثر گرما و فشار.
- ★سیلیکاتها کانیهای دارای عنصر سیلیسیم (Si) هستند و عمدتاً از انجماد و تبلور مواد مذاب حاصل میشوند؛ مانند کوارتز و مسکوویت.
- ★غیرسیلیکاتها سیلیسیم ندارند؛ مانند فیروزه، هالیت و هماتیت.
- ★کوارتز با وارد شدن ضربات آرام، اختلاف پتانسیل الکتریکی تولید میکند؛ به همین دلیل در ساخت انواع ساعتهای بدون باتری استفاده میشود.
- ★هالیت و ژیپس نشاندهندهٔ اوضاع آب و هوایی گرم و خشک در زمان تشکیل آنها هستند.
- ★برای شناسایی کانیها از خواص فیزیکی مانند شکل بلور، رنگ، براقیت، سختی و چگالی، خواص شیمیایی مانند واکنش با اسید و خواص نوری استفاده میشود.
- ★سختی یعنی مقاومت کانی در برابر خراشیده شدن و چگالی یعنی سنگینی کانی نسبت به حجمش؛ کانیهای سربدار سنگینترند.
- ★الیاف پنبهنسوز (آزبست) از راه تنفس وارد ششها میشوند، به دیوارهٔ شش میچسبند و یاختههای شش را به یاختههای سرطانی تبدیل میکنند.
- ★پنبهنسوز به دلیل مقاومت زیاد در برابر گرما و کشش در لنت ترمز، لباسهای ضدحریق و سقفهای کاذب استفاده میشود؛ ولی در برخی کشورها ممنوع است.
- ★نامگذاری کانیها بر اساس نام محل پیدا شدن، نام کاشف، افتخار به دانشمندان یا خواص کانی انجام میشود و معمولاً پسوند ایت میگیرد.
ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آساندرس است
40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
جزوهٔ علوم تجربی پایهٔ هشتم — صفحههای ۹۷ تا ۱۰۳ کتاب علوم تجربی هشتم — آساندرس
پرینت این صفحه فعال نیست — برای مطالعه از خود سایت استفاده کن.
جزوهٔ درس ۱۱ از ۱۵