آداب معاشرتتصمیم‌گیریپیشگیری از اعتیاد

بخش ۲: فعّالیت‌های الزامی نوبت اوّل آداب و مهارت‌های زندگی

با مردم آن‌گونه رفتار کن که دوست داری با تو رفتار کنند؛ این یعنی قاعدهٔ زرین!

شروع درس • صفحات ۳۳ تا ۶۳ کتاب

در این بخش چهار مهارت مهم زندگی را یاد می‌گیری: آداب معاشرت و گفت‌وگو، تصمیم‌گیری درست، خویشتن‌داری و شناخت رفتار پرخطر. با هم می‌بینیم قاعدهٔ زرین چیست، تصمیم‌گیری منطقی چه مراحلی دارد و چطور باید نفسمان را مهار کنیم. آخر بخش هم دربارهٔ اعتیاد، سیگار الکترونیک و الکل حرف می‌زنیم تا با علم و آگاهی از این خطرها دور بمانی.

صفحه‌های ۳۴ تا ۳۷ کتاب

آداب معاشرت

قاعدهٔ زرین در برخورد با مردم و آزمون خودارزیابی

هر روزه ما با افراد زیادی برخورد می‌کنیم: پدر، مادر، برادران و خواهران، دوستان و همسایگان، معلمان، میهمانان، بیماران، نیازمندان و مردم کوچه و بازار. در برخورد با هر یک از این افراد باید آداب معاشرت را رعایت کنیم. آداب معاشرت یعنی آداب برخورد با مردم.

شکوفه‌های صورتی بهاری روی شاخه
شکوفه‌های بهاری؛ نماد تازگی مهارت‌های زندگی (ص ۴۸)
نقاشی سه سر با سیگار و بطری و سوزن
دام‌های اعتیاد؛ بخش رفتار پرخطر (ص ۶۱)
پاسخ فعالیت انتخابی (ص ۳۶): آداب در موقعیت‌ها

کتاب از تو خواسته آداب گفت‌وگو در موقعیت‌های مختلف را بنویسی؛ سه موقعیت و آدابش را بگو.

📖 متن کتاب:

آداب معاشرت، مجموعه رفتارهای درستی است که باید در برخورد با یکدیگر در موقعیت‌های مختلف رعایت کنیم تا احترام و شأن و منزلت ما و طرف مقابلمان حفظ شود.

در جوامع مختلف یک اصل اخلاقی مهم به نام قاعدهٔ زرین در آداب معاشرت تأکید شده است. این قاعدهٔ اخلاقی به ما می‌گوید: «هر آنچه برای خود می‌پسندی برای دیگران هم بپسند». جالب است بدانی بزرگان دینی ما هم به همین اصل تأکید داشته‌اند. دو سخن را از کتاب بخوان و خودت قضاوت کن.

📖 متن کتاب:

با مردم به گونه‌ای رفتار کن که دوست داری با تو آن‌گونه رفتار کنند. (امام حسن، اعلم‌الدین)

📖 متن کتاب:

در معاشرت با مردم نه آن‌قدر خشن و تندخو باش که مردم از نزدیک شدن به تو پرهیز کنند و نه آن‌قدر ضعیف باش که هر کس با تو برخورد کند، تو را تحقیر کند. (امام صادق، تحف‌العقول)

کتاب ازت می‌پرسد: شما چقدر توانسته‌اید به این توصیه‌ها در زندگی عمل کنید؟ فکر می‌کنید عمل به آن‌ها چه تأثیری در روابط شما با دیگران خواهد داشت؟ برای این سؤال باید از تجربهٔ خودت مثال بیاوری؛ مثلاً ببینی وقتی با احترام از کسی چیزی خواستی، چه جوابی گرفتی.

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۱۰ جا شد
فعالیت انتخابی کتاب (ص ۳۶): آداب در موقعیت‌های مختلف
  1. ۱آداب حضور در یک میهمانی چیست؟ بحث کنید و روی تابلوی کلاس بنویسید.
  2. ۲آداب عیادت از یک بیمار کدام‌اند؟
  3. ۳آداب ظاهر شدن در فضای عمومی کوچه و خیابان را فهرست کنید.
  4. ۴آداب حضور در مساجد و اماکن مذهبی را بنویسید.

💡 تعریف کتاب یادت باشد: منظور از آداب، مجموعه رفتارهای درستی است که با توجّه به دستورات اسلام، ارزش‌های مورد قبول مردم یا عقل، در یک موقعیت به‌کار می‌گیریم (ص ۳۶).

صفحه‌های ۳۸ تا ۴۲ کتاب

آداب گفت‌وگو

مهارت‌های شنیدن و سخن‌گفتن، چهار پرهیز مهم و معاشرت مجازی

بیشتر ارتباط‌های ما با دیگران از گفت‌وگو شروع می‌شود؛ اما اهداف گفت‌وگوها متفاوت است. کتاب گفت‌وگو را این‌طور تعریف می‌کند (ص ۳۸): نوعی تبادل اطلاعات به‌صورت شفاهی یا نوشتاری بین دو نفر یا چند نفر دربارهٔ یک موضوع. برای نتیجهٔ بهتر باید آداب و مهارت‌های آن را بیاموزیم.

پاسخ فعالیت‌های خویشتن‌داری — ص ۵۱ تا ۵۴ کتاب

خویشتن‌داری چه فرقی با خشمگین نشدن دارد و تمرینش چیست؟

انواع گفت‌وگو از نگاه کتاب
کتاب پنج نوع برای گفت‌وگو نام می‌برد: گفت‌وگوی توضیحی، مشورتی، حل‌مسئله، گپ دوستانه و انتقادی. در فعالیت کتاب هم ازت خواسته فهرست کنی بیشتر پیرامون چه موضوعاتی گفت‌وگو می‌کنی و با توجّه به هدف، انواع آن را فهرست کنی. اگر این پنج نوع را بشناسی، می‌توانی بگویی هر گفت‌وگوی روزانه‌ات از کدام نوع است.

اوّلین مهارت، شنیدن است. خوب شنیدن از مهارت‌های دریافتی است؛ یعنی مهارت‌هایی که به درک پیام گوینده کمک می‌کنند. هر اندازه گوش برای شنیدن آمادگی بیشتری داشته باشد، دریافت تو از پیام گوینده بهتر خواهد بود. مهم‌ترین مهارت‌های گوش دادن مؤثر را در فهرست زیر ببین.

مهارت‌های گوش دادن مؤثر (کتاب — ص ۳۹)
  1. ۱فرصت دادن به گوینده تا حرف خود را به طور کامل بزند.
  2. ۲پرهیز از قطع کردن سخن گوینده
  3. ۳برقراری تماس چشمی با گوینده
  4. ۴با دقّت و تمرکز به سخن گوینده گوش دادن
  5. ۵ارائهٔ بازخورد مناسب به گوینده
  6. ۶پرهیز از قضاوت عجولانه و پیش‌داوری
پاسخ فعالیت‌های گوش دادن — ص ۳۹ تا ۴۲ کتاب

سه مهارت گوش دادن مؤثر را نام ببر و برای یکی، یک مثال واقعی بزن.

دومین مهارت، سخن‌گفتن است؛ یعنی درست صحبت کردن، به‌جا گفتن، مؤدبانه صحبت کردن، به‌موقع گفتن و از روی فکر حرف زدن. سخن‌گفتن ممکن است بین دو فرد باشد یا سخنرانی یک فرد در برابر جمعیت زیاد. کتاب چند مهارت مهم را فهرست کرده: اظهارات از روی تفکّر باشد؛ چون سخنانی که از روی بی‌فکری گفته شود، اعتبار و ارزش فرد را پایین می‌آورد.

از خیلی سریع یا خیلی آهسته حرف زدن پرهیز کن. از کلمه‌هایی استفاده کن که برای شنونده قابل درک است. جمله‌های پیچیده و طولانی نگو. از لبخند، ضرب‌المثل و جمله‌های مؤثر کمک بگیر. کلمه‌ها را تکرار نکن و اجازه بده طرف مقابل هم نظرش را بگوید.

📖 متن کتاب:

گاهی سکوت کردن رساتر از حرف زدن است. (امام علی، غررالحکم)

کتاب چهار پرهیز مهم در گفت‌وگو را هم فهرست کرده است (ص ۴۰): از بدگویی پشت سر دیگران دوری کن، از سخنان زشت و لقب‌های ناپسند دوری کن، از طعنه و تمسخر دوری کن و از بحث و جدل بیهوده دوری کن. دربارهٔ بدگویی هشدار مهمی داده: کلمات انرژی دارند.

پاسخ فعالیت‌های گفت‌وگو — ص ۴۴ و ۴۷ کتاب

چهار پرهیز گفت‌وگو را نام ببر و برای یکی، شکل درستش را بنویس.

جمله‌های خوب تو دربارهٔ مردم، نظر مردم را دربارهٔ آن‌ها مثبت می‌کند و جمله‌های زشت، نظرشان را منفی؛ چه بسا پیامدهای یک بدگویی آن‌قدر وحشتناک باشد که هرگز نتوان آن را جبران کرد. دربارهٔ تمسخر هم گفته: ای بسا کسانی که ما آن‌ها را مسخره می‌کنیم، خود را اصلاح کرده باشند و نزد خداوند از ما بهتر باشند.

فعالیت‌های کتاب (ص ۴۱ و ۴۲)
  1. ۱گفت‌وگوی دو نفره‌ای را در کلاس دربارهٔ یک موضوع ترتیب بدهید.
  2. ۲از سایر دانش‌آموزان بخواهید این گفت‌وگو را با توجّه به مهارت‌های سخن‌گفتن و شنیدن ارزیابی کنند.
  3. ۳فعالیت در منزل: با نظرخواهی از والدین یا اعضای بزرگ‌تر خانواده بنویسید هنگام سخن‌گفتن یا شنیدن سخنان دیگران چه نکاتی باید رعایت شود و در کلاس ارائه کنید.

روی کارت‌ها بزن تا برگردند!

صفحه‌های ۵۳ تا ۵۵ کتاب

رفتار پرخطر

تعریف رفتار پرخطر، آمار نگران‌کننده و داستان «دانه و دام»

رفتار پرخطر هر نوع رفتاری است که سلامت جسمی و روانی یک فرد و سایر افراد جامعه را در معرض خطر قرار می‌دهد. اینکه چه رفتاری پرخطر است، به فرد و نوع رفتار بستگی دارد.

کتاب مثال جالبی زده: شنا کردن برای فردی ناآشنا به اصول شنا، در رودخانه یا مکان‌های غیرمجاز خطرناک است؛ اما برای یک شناگر این‌گونه نیست. پس در ارزیابی خطر، هم باید توان خودت را بسنجی و هم شرایط را.

فعالیت فردی کتاب (ص ۵۴)
  1. ۱چه نوع خطرهایی ممکن است در منزل، خیابان، مدرسه، زمین بازی یا در طبیعت شما را تهدید کند؟
  2. ۲چرا یک فرد ممکن است به انجام رفتارهای پرخطر دست بزند؟
  3. ۳به رفتارهای زیر از ۱ تا ۱۰ نمره بدهید: موتورسواری بدون کلاه ایمنی، دادن اطلاعات خصوصی به دیگران، مصرف دارو بدون تجویز پزشک، شنا کردن در رودخانه‌ها، اعتماد بی‌جا به افراد ناآشنا، عبور از چراغ قرمز، دیدن فیلم‌های ضداخلاقی، مسافرت زمستانی بدون زنجیر چرخ، نبستن کمربند ایمنی، کوهنوردی بدون امکانات، مصرف قلیان و سیگار، مصرف مشروبات الکلی و مصرف مواد مخدر.

💡 این فهرست را با دقّت نمره بده و ببین کدام رفتارها بالاترین خطر را دارند؛ بعد در کلاس نمره‌هایتان را مقایسه کنید.

آمار کتاب دربارهٔ رانندگی نوجوانان
کتاب با توجّه به آمار سال ۱۴۰۴ می‌گوید در دو سال اخیر بین ۱۶ هزار تا ۱۹ هزار تصادف به‌واسطهٔ رانندگی غیرقانونی کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال رخ داده است. در این تصادفات ۴۰۰ نفر از هموطنان جان خود را از دست داده‌اند و ۱۴ هزار نفر مجروح شده‌اند. حداقل سن قانونی برای گرفتن گواهی‌نامهٔ رانندگی ۱۸ سال تمام است؛ مقصرانی که زیر ۱۸ سال دارند، به‌واسطهٔ نداشتن گواهی‌نامهٔ معتبر به مجازات‌های قانونی، پرداخت دیه و جبران خسارت محکوم می‌شوند.

کتاب از عادات پرخطر هم حرف می‌زند (ص ۵۵). ما عادت‌هایی داریم که دو دسته‌اند: عادت‌های مفید مثل ورزش صبحگاهی و کتاب‌خواندن؛ و عادت‌های مضر و خطرناک مثل بازی افراطی با گوشی، پرخوری یا مصرف سیگار. عادت‌های خطرناک با ارائهٔ لذتی کوچک و فوری، فرد را به‌تدریج گرفتار خود می‌کنند؛ اوّل احساس خوبی می‌دهد اما بعد باعث زمین خوردن می‌شود.

نکتهٔ جالب این‌جاست: ممکن است مغز ما هم در مواجهه با این خردعادت‌های مضر دچار فریب شود و با توجیه «فقط یکی دیگر» به‌مرور به نقطه‌ای بدون بازگشت برسد؛ جایی که «نه گفتن» به عادت مضر، سخت یا غیرممکن می‌شود.

بیشتر اعتیادها از همین عادت‌های مضر کوچک شروع می‌شوند و با دام «فقط یکی دیگر» یا «با یک بار امتحان چیزی نمی‌شود» ادامه پیدا می‌کنند. برای اینکه ذهنت بهتر با این مفهوم آشنا شود، کتاب پویانمایی «دانه و دام» را معرفی کرده است.

پس از تماشای پویانمایی «دانه و دام» (کتاب — ص ۵۵)
  1. ۱«دانه» در پویانمایی نماد چیست؟
  2. ۲آخرین باری که یک عادت برای شما مثل این دانه تبدیل به دام شد، چه زمانی بود؟
  3. ۳چه زمانی یک عادت تبدیل به رفتار پرخطر می‌شود؟

فکر کن و گفت‌وگو کن

خودت امتحان کن: امشب یک موقعیت واقعی را که «نه» گفتی یا می‌توانستی بگویی روی کاغذ بیاور: پیشنهاد چه بود؟ جملهٔ نه تو چه بود؟ نتیجه چه شد؟ — همین گزارش، تمرین ص ۶۲ و ۶۳ است.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

لینک‌های مرتبط

درس ۲ از ۷