جزوهٔ درس — صفحات ۹۶ تا ۱۰۴ کتاب مطالعات اجتماعی نهم

جزوهٔ درس ۱۵: انقلاب اسلامی ایران

این جزوه همهٔ مطالب امتحانی درس «انقلاب اسلامی ایران» را یک‌جا و ساده‌روان جمع کرده است: مخالفت امام خمینی با تصویب‌نامهٔ انجمن‌های ایالتی و والیتی در سال ۱۳۴۱ و پیروزی اولیه، اصول شش‌گانه با عنوان انقلاب سفید و همه‌پرسی بهمن ۱۳۴۱، سخنرانی عاشورا در مدرسهٔ فیضیه و قیام خونین ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، روابط پنهان شاه با اسرائیل و فروش نفت، مخالفت با کاپیتولاسیون و تبعید امام به ترکیه و سپس نجف، مبارزهٔ قشرهای مختلف مردم و معرفی‌کنندگان اسلام انقلابی، دلایل نارضایتی فرهنگی، سیاسی و اقتصادی در آستانهٔ انقلاب، جرقهٔ مقالهٔ روزنامهٔ اطلاعات، قیام ۱۹ دی قم و جمعهٔ سیاه، هجرت امام به پاریس و بازگشت او در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ و سرانجام پیروزی انقلاب در ۲۲ بهمن با شعار استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی. اول بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

تغییرات قانون انجمن‌های ایالتی و والیتی در سال ۱۳۴۱ و پیامدهای آن را با جملهٔ کتاب توضیح می‌دهی.

۲

چرایی مخالفت امام خمینی با اصول شش‌گانه و همه‌پرسی «انقلاب سفید» را بیان می‌کنی.

۳

روند قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ را از سخنرانی عاشورا تا سرکوب آن به ترتیب بازگو می‌کنی.

۴

کاپیتولاسیون و تبعید امام به ترکیه و سپس نجف را با تاریخ‌های کلیدی مرور می‌کنی.

۵

نقش قشرهای مختلف مردم و چهره‌های معرفی‌کنندهٔ اسلام انقلابی را شرح می‌دهی.

۶

دلایل فرهنگی، سیاسی و اقتصادی نارضایتی مردم در آستانهٔ انقلاب را دسته‌بندی می‌کنی.

۷

رویدادهای سال ۱۳۵۷ را از قیام ۱۹ دی قم تا پیروزی ۲۲ بهمن با شعار اصلی انقلاب مرور می‌کنی.

نکات کلیدی

  1. ★پس از کودتای ۲۸ مرداد و بازگشت محمدرضاشاه به سلطنت، فصل جدیدی از نفوذ و سلطهٔ آمریکا بر ایران آغاز شد؛ مردم ایران از شکست نهضت ملی شدن نفت و تسلط دوبارهٔ بیگانگان بر کشورشان ناراحت بودند (ص ۹۶).
  2. ★تصویب‌نامهٔ انجمن‌های ایالتی و والیتی (۱۳۴۱): از جملهٔ تغییرات این بود که شرط مسلمان بودن برای انتخاب‌کنندگان و انتخاب‌شوندگان لغو گردید و شرط سوگند به قرآن، به سوگند به کتاب آسمانی تبدیل شد؛ حکومت به ظاهر وانمود می‌کرد مردم را به مشارکت فرا می‌خواند اما در واقع هدفش تضعیف هویت اسلامی جامعهٔ ایران بود (ص ۹۶).
  3. ★برجسته‌ترین مخالفِ این تغییر قانون، عالمی شجاع به نام آیت‌الله سیدروح‌الله خمینی بود که در قم اقامت داشت؛ او می‌دانست هدف حکومت از این تغییرات، مخالفت با اسلام و تخریب ارزش‌های اسلامی است؛ سرانجام دولت مجبور شد تصویب‌نامه را لغو کند و این پیروزی اولیه نشان داد صدای روحانیت هنوز بر کشور حکومت می‌کند (ص ۹۶).
  4. ★اصول شش‌گانه و «انقلاب سفید»: محمدرضاشاه مدت کوتاهی پس از لغو تصویب‌نامه، اصول شش‌گانه‌ای را با عنوان «انقلاب سفید» به همه‌پرسی (رفراندوم) گذاشت؛ امام ضمن غیرقانونی شمردن این همه‌پرسی از مردم خواست در آن شرکت نکنند؛ مردم در تهران و قم تظاهرات کردند اما همه‌پرسی در بهمن ۱۳۴۱ برگزار شد و حکومت ادعای موافقت بیشتر مردم را مطرح کرد؛ ادعایی که هیچ‌کس آن را باور نکرد (ص ۹۶).
  5. ★با فرا رسیدن ماه محرم که مقارن با خرداد ۱۳۴۲ بود، امام خمینی به مداحان و سخنرانان مذهبی یادآوری کرد که سکوت در برابر حکومت ستمگر، کمک به دشمنان اسلام است و از آنان خواست خطر اسرائیل را به مردم گوشزد کنند؛ رژیم پهلوی بخش عمدهٔ نفت اسرائیل را تأمین می‌کرد و هیچ‌گاه موضع‌گیری‌ای علیه تجاوز و اشغالگری‌های اسرائیل نمی‌کرد (ص ۹۷).
  6. ★امام خمینی خود نیز در عصر عاشورا (۱۳ خرداد) در سخنانی تاریخی در مدرسهٔ فیضیهٔ قم، شاه را به دلیل ستمگری، همکاری با اسرائیل و وابستگی به آمریکا به شدت محکوم کرد؛ دو روز بعد مأموران رژیم شبانه به خانهٔ امام ریختند و او را دستگیر و در یکی از پادگان‌های تهران زندانی کردند (ص ۹۷).
  7. ★قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲: دستگیری امام موجب خشم و اعتراض گستردهٔ مردم مسلمان ایران شد؛ شدیدترین اعتراض‌ها در شهرهای قم، تهران و ورامین صورت گرفت؛ رژیم با گلوله تظاهرکنندگان را سرکوب کرد اما این قیام بر خشم و نفرت مردم انقلابی نسبت به شاه افزود و انگیزهٔ آنان را برای مبارزه تا سرنگونی حکومت پهلوی تقویت کرد (ص ۹۷).
  8. ★روابط پنهان شاه با اسرائیل: رژیم صهیونیستی با کمک انگلستان سرزمین فلسطین را تصاحب کرد و در سال ۱۳۲۷ در آن حکومت تشکیل داد و با فلسطینی‌ها مانند بردگان رفتار می‌کرد؛ دولت‌های مسلمان منطقه این رژیم را تحریم کرده و حتی به آن نفت نمی‌فروختند اما حکومت محمدرضاشاه از ترس اعتراضات مردمی رابطه‌ای مخفیانه با اسرائیل برقرار کرد؛ اسناد لانهٔ جاسوسی نشان می‌دهد بیش از ۷۰ درصد نفت مصرفی اسرائیل (حدود ۱۵۰ هزار بشکه در روز) از ایران تأمین می‌شد و ایران در سال‌های ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۷ برخلاف پیمان اعراب، صدور نفت به این رژیم را ادامه داد (ص ۹۸).
  9. ★مخالفت با کاپیتولاسیون: امام پس از چند ماه بازداشت در فروردین ۱۳۴۳ به قم بازگشت؛ مدتی بعد آمریکا دولت ایران را مجبور کرد به مأموران نظامی خود مصونیت قضایی یا حق کاپیتولاسیون (قضاوت‌سپاری) بدهد؛ بر اساس این مصونیت اگر آمریکایی‌ها در ایران مرتکب هر جرمی می‌شدند، دادگاه‌های ایران حق رسیدگی به جرم آنها را نداشتند؛ امام در سخنرانی مهمی این کار را اقدامی ذلّتبار و خلاف استقلال کشور شمرد (ص ۹۸).
  10. ★حکومت پهلوی دریافت که امام اهل سازش و سکوت نیست؛ بنابراین در ۱۳ آبان ۱۳۴۳ ایشان را به ترکیه تبعید کرد و حدود یک سال بعد تبعیدگاه به عراق تغییر یافت و تا مهر ۱۳۵۷ امام در شهر نجف ساکن بود؛ امام در تبعید نیز با صدور اعلامیه و فرستادن پیام، مردم و گروه‌های سیاسی را به مبارزه با حکومت پهلوی دعوت می‌کرد (ص ۹۹).
  11. ★مبارزهٔ قشرهای مختلف مردم: قشرهای مختلف مردم به ویژه روحانیان، فرهنگیان، دانشجویان و بازاریان پس از تبعید رهبر نهضت به مبارزه ادامه دادند؛ آنها به پیروی از امام، مبارزه را وظیفه‌ای دینی و شرعی می‌دانستند؛ تبعید امام نه‌تنها آتش نهضت را خاموش نکرد بلکه آن را به همهٔ شهرها و قشرهای جامعه کشاند (ص ۹۹).
  12. ★معرفی‌کنندگان اسلام انقلابی: برخی از عالمان و اندیشمندان مانند استاد شهید آیت‌الله مطهری، مرحوم آیت‌الله طالقانی و دکتر علی شریعتی با سخنرانی، نوشتن کتاب و مقاله و برگزاری کلاس‌های تفسیر قرآن و نهج‌البلاغه در مساجد، حسینیه‌ها و دانشگاه‌ها اسلام انقلابی را به جوانان معرفی می‌کردند؛ طالقانی سال‌ها زندان و تبعید را تحمل کرد، مطهری در حسینیهٔ ارشاد سخن می‌داد و شریعتی با کتاب‌ها و کلاس‌هایش جوانان تحصیل‌کرده را جذب نهضت کرد (ص ۹۹ و ۱۰۰).
  13. ★اوضاع ایران در سال ۱۳۵۶ و وابستگی اقتصادی حکومت: چنین به نظر می‌رسید حکومت پهلوی در اوج قدرت است؛ شاه اکثر مخالفان را سرکوب کرده بود و آمریکا و بسیاری از کشورهای قدرتمند از او پشتیبانی می‌کردند؛ با این حال مردم به دلیل مسائل و مشکلات مختلف فرهنگی، سیاسی و اقتصادی از شاه و سیاست‌های او ناراضی بودند؛ برنامه‌های رادیو، تلویزیون و سینما در جهت بی‌بندوباری و تخریب ارزش‌های اسلامی بود؛ شاه برای تبدیل شدن به برترین نیروی نظامی منطقه، در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۶ نزدیک به ۱۵ میلیارد دلار جنگ‌افزار آمریکایی به ایران فروخت و درآمد نفتی ایران در سال‌های آخر حکومت حدود ۲۰ میلیارد دلار در سال بود که نیمی از آن سهم شرکت‌های انگلیسی، آمریکایی و فرانسوی بود (ص ۱۰۰).
  14. ★استبداد و سرکوب در آستانهٔ انقلاب: رژیم پهلوی حقوق ملت و اصول قانون اساسی را نادیده می‌گرفت؛ نمایندگان مجلس و هیئت وزیران کاملاً مطیع شاه بودند، روزنامه‌ها نمی‌توانستند از شاه انتقاد کنند و ساواک با انواع شکنجه‌ها مخالفان را سرکوب می‌کرد؛ در زندان کمیتهٔ مشترک ضدخرابکاری که اکنون به موزهٔ عبرت تبدیل شده است، آویزان کردن از سقف، دستبند قپانی، شوک الکتریکی و شلاق با کابل برقی رایج‌ترین شکنجه‌ها بود (ص ۱۰۰).
  15. ★فساد اقتصادی خاندان پهلوی و سند آمریکایی دربارهٔ مجلس: در گزارش جان استمپل، معاون شاخهٔ سیاسی سفارت آمریکا، آمده بود اکثر اعضای خانوادهٔ سلطنتی فاسد، غیراخلاقی و نسبت به ملت ایران بی‌علاقه‌اند و زندگی تجملی و پارتی‌بازی آنها نظریهٔ سوءاستفاده‌های مالی را در میان مردم گسترده بود؛ هنگام ترک کشور، جواهرات و اشیای قیمتی شامل چند هزار قطعهٔ الماس، مروارید و طلا در چند صد چمدان به خارج منتقل شد و برخی تخمین می‌زنند محمدرضاشاه حدود ۳۵ میلیارد دلار با خود خارج کرد؛ در جزوهٔ «نخبگان ایران و تقسیم قدرت در ایران» نوشتهٔ ارنست آر. اونی، مسئول جمع‌آوری اطلاعات دربارهٔ ایران در آژانس مرکزی آمریکا نیز آمده است: «در طول ۱۲ سال گذشته مجلس بازیچهٔ دست شاه بوده است» و انتخابات ایران تقریباً همیشه با تقلب و فریب همراه بوده است؛ پس ادعای «نظام سلطنتی مشروطه» با واقعیت هیچ نسبتی نداشت (ص ۱۰۱).
  16. ★جرقهٔ انقلاب و قیام‌های سال ۱۳۵۷: پس از درگذشت مشکوک حاج آقا مصطفی خمینی فرزند بزرگ امام، شاه و درباریان مقالهٔ توهین‌آمیزی نسبت به امام در روزنامهٔ اطلاعات منتشر کردند که همچون کبریتی بر انبار باروت انقلاب بود؛ مردم قم در ۱۹ دی ۱۳۵۶ قیام کردند و تظاهراتشان به خاک و خون کشیده شد؛ مردم تبریز به مناسبت چهلم شهدای قم در ۲۹ بهمن قیام کردند؛ کارکنان و کارگران شرکت نفت و مراکز دیگر اعتصاب کردند و در ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ میدان ژاله صحنهٔ کشتار جمعهٔ سیاه شد (ص ۱۰۲ و ۱۰۳).
  17. ★سیاست دوگانهٔ شاه و هوشیاری امام: شاه برای فریب ملت پی‌درپی نخست‌وزیران خود را عوض می‌کرد و مدعی بود پیام انقلاب را شنیده، از سوی دیگر به سرکوب تظاهرکنندگان فرمان می‌داد؛ امام خمینی با هوشیاری اقدامات شاه و حامیان خارجی او را خنثی کرد و مانع توقف یا انحراف انقلاب از مسیر خود شد؛ پس از فشار دولت عراق، امام در مهر ۱۳۵۷ به محلهٔ نوفل‌لوشاتو حومهٔ پاریس رفت و پیام انقلاب به گوش جهان رسید (ص ۱۰۳).
  18. ★پیروزی انقلاب: شاه در روز ۲۶ دی‌ماه مجبور به فرار از کشور شد؛ رهبر انقلاب در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ با استقبال بی‌نظیر مردم بازگشت و آغاز دههٔ فجر انقلاب اسلامی رقم خورد؛ انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ با شعار اصلی «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» به پیروزی رسید؛ هدف آن از بین بردن وابستگی کشور به بیگانگان و تأمین حقوق ملت در چارچوب قوانین و ارزش‌های اسلامی بود و «ایمان به اسلام»، «وحدت ملت» و «رهبری قاطع امام خمینی» سه عامل مؤثر در موفقیت آن بودند (ص ۱۰۴).

تعریف کلمه‌های مهم

انجمن‌های ایالتی و والیتی

شوراهای استان و شهرستان؛ قانون این انجمن‌ها در سال ۱۳۴۱ چنان تغییر کرد که شرط مسلمان بودن و سوگند به قرآن حذف شد و با افشاگری امام خمینی لغو گردید.

اصول شش‌گانه (انقلاب سفید)

برنامهٔ اعلامی محمدرضاشاه که در بهمن ۱۳۴۱ به همه‌پرسی گذاشته شد؛ امام اجرای آن را موجب افزایش سلطهٔ آمریکا و وابستگی بیشتر کشور می‌دانست.

همه‌پرسی (رفراندوم)

مراجعهٔ مستقیم به آرای مردم برای تأیید یا رد یک طرح و تصمیم.

کاپیتولاسیون (قضاوت‌سپاری)

مصونیت قضایی مأموران نظامی آمریکا در ایران؛ به موجب آن اگر آمریکایی‌ها در ایران جرمی مرتکب می‌شدند، دادگاه‌های ایران حق رسیدگی نداشتند.

اوپک

سازمان کشورهای صادرکنندهٔ نفت؛ رژیم پهلوی از درگیری با شرکای عرب در این سازمان به سبب نفت‌فروشی به اسرائیل دلواپس بود.

جمعهٔ سیاه

۱۷ شهریور ۱۳۵۷؛ روزی که مأموران رژیم تظاهرات مردم را در میدان ژاله (شهدای کنونی) تهران به طرز بی‌رحمانه‌ای به خاک و خون کشیدند.

نوفل‌لوشاتو

محله‌ای در حومهٔ پاریس که امام خمینی پس از خروج از عراق در مهر ۱۳۵۷ در آن اقامت گزید و پیام انقلاب به گوش مردم ایران و جهان رسید.

دههٔ فجر

فاصلهٔ بازگشت امام خمینی به ایران در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ تا پیروزی انقلاب در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷.

دولت موقت

دولتی که پس از پیروزی انقلاب به فرمان امام، مهندس مهدی بازرگان در ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ برای آن به عنوان نخست‌وزیر معرفی شد.

جدول‌های دسته‌بندی و مقایسه

اقدامات امام خمینی در مبارزه با حکومت پهلوی به ترتیب — ص ۹۶ تا ۹۹ کتاب

مرحلهشرحنکتهٔ امتحانی
مخالفت با تصویب‌نامهٔ انجمن‌ها (۱۳۴۱)افشاگری امام دربارهٔ لغو شرط مسلمان بودن و سوگند به قرآننتیجه: لغو تصویب‌نامه توسط دولت
مخالفت با اصول شش‌گانه (بهمن ۱۳۴۱)غیرقانونی شمردن همه‌پرسی و دعوت مردم به شرکت نکردنتظاهرات مردم در تهران و قم
سخنرانی عاشورا و دستگیریمحکوم کردن شاه در مدرسهٔ فیضیهٔ قم در عصر عاشورای ۱۳ خرداددو روز بعد، دستگیری شبانهٔ امام
قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲قیام خونین مردم قم، تهران و ورامین در اعتراض به دستگیری امامسرکوب قیام، انگیزهٔ مبارزه را تا سرنگونی پهلوی تقویت کرد
مخالفت با کاپیتولاسیون (۱۳۴۳)ذلّتبار و خلاف استقلال کشور شمردن مصونیت قضایی آمریکایی‌هاپاسخ حکومت: تبعید امام در ۱۳ آبان ۱۳۴۳
مبارزه در تبعیدتبعید به ترکیه، سپس سکونت در نجف تا مهر ۱۳۵۷ با صدور اعلامیه و پیاممبارزه در تبعید ادامه یافت

این نمودار شش‌مرحله‌ای، پاسخ فعالیت ۴ کتاب است؛ ترتیب مراحل را با تاریخ‌ها حفظ کن (ص ۹۶ تا ۹۹).

دلایل نارضایتی مردم در آستانهٔ انقلاب — ص ۱۰۰ تا ۱۰۲ کتاب

دستهٔ دلایلنمونه‌های کتابنکتهٔ امتحانی
فرهنگی - اجتماعیبرنامه‌های بی‌بندوبار رادیو، تلویزیون و سینما؛ تخریب ارزش‌های اسلامی و بی‌توجهی به فرهنگ دینی مردمحمله به هویت اسلامی جامعه
سیاسی - استبدادینادیده گرفتن اصول قانون اساسی و بی‌اختیاری مجلس و دولت؛ سرکوب مخالفان با شکنجه، زندان و اعدام توسط ساواک؛ ممنوعیت انتقاد روزنامه‌ها از شاهادعای «نظام سلطنتی مشروطه» بی‌اساس بود
اقتصادیخرید نزدیک به ۱۵ میلیارد دلار جنگ‌افزار آمریکایی و وابستگی به آمریکا؛ حیف و میل و غارت ثروت ملی توسط خاندان پهلوی؛ فقر و محرومیت و بی‌سوادی بیشتر مردم در روستاهاگزارش استمپل و خروج جواهرات را به یاد داشته باش

این جدول پاسخ فعالیت ۶ کتاب است؛ سه دستهٔ دلایل را با نمونهٔ هر دسته حفظ کن (ص ۱۰۰ تا ۱۰۲).

مهم‌ترین رویدادهای سال ۱۳۵۷ — ص ۱۰۴ کتاب

ماهرویدادنکتهٔ امتحانی
شهریورروی کار آمدن دولت شریف‌امامی با شعار «آشتی ملی» برای فریب ملتمردم با هدایت امام شعار دادند: «ما می‌گیم شاه نمی‌خوایم، نخست‌وزیر عوض می‌شه»
شهریورتظاهرات صدها هزار نفری مردم تهران پس از نماز عید فطر در قیطریهحمایت گستردهٔ مردم را نشان می‌دهد
شهریور (۱۷)جمعهٔ سیاه و کشتار تظاهرکنندگان در میدان ژاله (شهدای کنونی) تهرانخونین‌ترین رویداد دوران انقلاب
مهر (۱۳)مهاجرت امام از نجف به پاریس به سبب محدودیت‌های دولت عراقپیام امام از نوفل‌لوشاتو به جهان رسید
آبان (۱۳)کشتار دانش‌آموزان در مقابل دانشگاه تهران توسط مأموران نظامیپس از پیروزی انقلاب، ۱۳ آبان «روز دانش‌آموز» نام‌گذاری شد
آبانروی کار آمدن دولت نظامی ازهاری برای ترساندن مردمجلوی تظاهرات را نگرفت
آذر (۱۹ و ۲۰)راهپیمایی آرام و میلیونی مردم تهران در تاسوعا و عاشورابه جهانیان ثابت کرد شاه رفتنی است
دی (۲۶)فرار شاه به مصرپایان سلطنت پهلوی
بهمن (۱۲)بازگشت امام خمینی به میهن پس از ۱۴ سال تبعیدآغاز دههٔ فجر انقلاب اسلامی
بهمن (۱۵)معرفی مهندس مهدی بازرگان از سوی امام به عنوان نخست‌وزیر دولت موقتپیش از پیروزی رسمی انقلاب
بهمن (۲۲)پیروزی انقلاب اسلامی و سقوط حکومت پهلویبا تصرف پادگان‌ها و مراکز دولتی توسط مردم

این جدول عین جدول صفحهٔ ۱۰۴ کتاب است و راهنمای کاربرگهٔ ۱۲ و فعالیت ۸ کتاب؛ تاریخ‌ها را با ارقام فارسی بنویس.

نمونه‌های عددی مهم این درس — با جواب

پرسش عددیپاسخنکتهٔ حل
سال تغییر قانون انجمن‌های ایالتی و والیتیسال ۱۳۴۱ شهمان سال، همه‌پرسی اصول شش‌گانه در بهمن برگزار شد (ص ۹۶)
تاریخ قیام خونین مردم در اعتراض به دستگیری امام۱۵ خرداد ۱۳۴۲شدیدترین اعتراض‌ها: قم، تهران و ورامین (ص ۹۷)
تاریخ تبعید امام خمینی به ترکیه۱۳ آبان ۱۳۴۳حدود یک سال بعد، تبعیدگاه به عراق و شهر نجف تغییر یافت (ص ۹۹)
سهم نفت ایران از نفت مصرفی اسرائیلبیش از ۷۰ درصد؛ حدود ۱۵۰ هزار بشکه در روزبر اساس اسناد لانهٔ جاسوسی (ص ۹۸)
خرید جنگ‌افزار آمریکایی در سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۶نزدیک به ۱۵ میلیارد دلارعلت عمدهٔ وابستگی اقتصادی حکومت (ص ۱۰۰)
مبلغ تخمینی خروجی شاه از کشورحدود ۳۵ میلیارد دلارمعادل هزینهٔ چند سال ادارهٔ کشور (ص ۱۰۱)
تاریخ جمعهٔ سیاه۱۷ شهریور ۱۳۵۷کشتار تظاهرکنندگان در میدان ژاله (ص ۱۰۳)
تاریخ پیروزی انقلاب اسلامی۲۲ بهمن ۱۳۵۷با شعار استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی (ص ۱۰۴)

این عددها محبوب طراحان سؤال‌اند؛ مخصوصاً ۱۳ آبان ۱۳۴۳، بیش از ۷۰ درصد نفت اسرائیل و ۲۲ بهمن ۱۳۵۷.

نکته‌های مهم و امتحانی

⚠ دام امتحانی — تصویب‌نامهٔ انجمن‌های ایالتی و والیتی

در تغییر قانون سال ۱۳۴۱ دو چیز عوض شد: لغو شرط مسلمان بودن برای انتخاب‌کنندگان و انتخاب‌شوندگان و تبدیل سوگند به قرآن به سوگند به کتاب آسمانی (ص ۹۶).

حکومت وانمود می‌کرد مردم را به مشارکت می‌خواند اما هدف واقعی، تضعیف هویت اسلامی جامعهٔ ایران بود (ص ۹۶).

نتیجهٔ افشاگری امام و سایر علما: دولت مجبور به لغو تصویب‌نامه شد؛ این پیروزی اولیه بود نه پیروزی کامل نهضت (ص ۹۶).

⚠ دام امتحانی — اصول شش‌گانه و «انقلاب سفید»

شاه اصول شش‌گانه را با عنوان «انقلاب سفید» به همه‌پرسی گذاشت؛ همه‌پرسی در بهمن ۱۳۴۱ برگزار شد (ص ۹۶).

امام این همه‌پرسی را غیرقانونی می‌دانست و از مردم خواست در آن شرکت نکنند؛ در تهران و قم تظاهرات شد (ص ۹۶).

ادعای حکومت دربارهٔ موافقت بیشتر مردم با اصول شش‌گانه را هیچ‌کس باور نکرد؛ امام اجرای آن را موجب افزایش سلطهٔ آمریکا می‌دانست (ص ۹۶).

⚠ نکتهٔ امتحانی — کاپیتولاسیون و مسیر تبعید امام

کاپیتولاسیون یعنی مصونیت قضایی آمریکایی‌ها در ایران؛ اگر آمریکایی‌ها جرمی مرتکب می‌شدند، دادگاه‌های ایران حق رسیدگی نداشتند (ص ۹۸).

امام این اقدام را ذلّتبار و خلاف استقلال کشور شمرد و شاه را به سبب وابستگی به آمریکا سرزنش کرد؛ پاسخ حکومت تبعید او در ۱۳ آبان ۱۳۴۳ به ترکیه بود (ص ۹۸ و ۹۹).

مسیر تبعید را به ترتیب حفظ کن: ترکیه، سپس عراق و سکونت در نجف تا مهر ۱۳۵۷ و بعد نوفل‌لوشاتو در حومهٔ پاریس (ص ۹۹ و ۱۰۳).

⚠ نکتهٔ امتحانی — سه عامل مؤثر در موفقیت انقلاب اسلامی

انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و عصر جدیدی در تاریخ ایران آغاز شد (ص ۱۰۴).

شعار اصلی انقلاب «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» بود و هدف آن از بین بردن وابستگی به بیگانگان و تأمین حقوق ملت در چارچوب قوانین و ارزش‌های اسلامی بود (ص ۱۰۴).

سه عامل مؤثر در موفقیت انقلاب: «ایمان به اسلام»، «وحدت ملت» و «رهبری قاطع امام خمینی»؛ این سه را حفظ کن (ص ۱۰۴).

⚠ دام امتحانی — تاریخ‌های سال ۱۳۵۷ را قاطی نکن

۱۷ شهریور: جمعهٔ سیاه در میدان ژاله؛ ۱۳ آبان: کشتار دانش‌آموزان مقابل دانشگاه تهران که مبنای نام‌گذاری روز دانش‌آموز شد (ص ۱۰۳ و ۱۰۴).

۲۶ دی: فرار شاه به مصر؛ ۱۲ بهمن: بازگشت امام و آغاز دههٔ فجر؛ ۱۵ بهمن: معرفی بازرگان به نخست‌وزیری دولت موقت؛ ۲۲ بهمن: پیروزی انقلاب (ص ۱۰۴).

قیام ۱۹ دی قم و قیام ۲۹ بهمن تبریز به مناسبت چهلم شهدای قم، هر دو در سال ۱۳۵۶ رخ دادند (ص ۱۰۲ و ۱۰۳).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

70٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ مطالعات اجتماعی پایهٔ نهم — صفحات ۹۶ تا ۱۰۴ کتاب مطالعات اجتماعی نهم — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۱۵ از ۲۴