جزوهٔ درس — صفحات ۱۰۵ تا ۱۱۶ کتاب مطالعات اجتماعی نهم
جزوهٔ درس ۱۶: ایران در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی
این جزوه همهٔ مطالب امتحانی درس ۱۶ را یکجا و سادهروان جمع کرده است: برپایی نظام جمهوری اسلامی با همهپرسی فروردین ۱۳۵۸ و تصویب قانون اساسی، نهادهای انقلابی مثل سپاه پاسداران، بسیج و جهاد سازندگی، توطئههای دشمنان از شورش و ترور تا تسخیر سفارت آمریکا و شکست طبس، جنگ تحمیلی هشتساله و جنایتهای دشمنان، رحلت امام خمینی و انتخاب رهبر، راه استقلال و خوداتکائی و در پایان جنگ رمضان ۱۴۰۴ و عبور از بحران با تکیه بر مردم، قانون و نهادها. اول بخشها را بخوان، بعد جواب سؤالها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.
هدف درس
روند برپایی نظام جمهوری اسلامی را از همهپرسی تعیین نظام سیاسی تا نخستین انتخاباتها مرتب و بازگو میکنی.
نهادهای انقلابی را با وظیفه و سرنوشتشان (ادغام در نیروی انتظامی و وزارت کشاورزی) تطبیق میدهی.
سه نوع توطئهٔ دشمنان یعنی شورش و ناامنی، ترور و اقدام نظامی را با نمونهٔ تاریخی هر کدام توضیح میدهی.
تاریخهای کلیدی جنگ تحمیلی و جنایتهای دشمنان را با رویدادشان تطبیق میدهی.
پیام رحلت امام خمینی و نقش مجلس خبرگان رهبری در انتخاب رهبر جدید را توضیح میدهی.
دلیل نیاز کشور به استقلال و خوداتکائی و روشهای دشمنان برای مانع شدن از پیشرفت ایران را تحلیل میکنی.
عوامل عبور از بحران جنگ رمضان ۱۴۰۴ را برمیشمرزی و نقش هر یک را میگویی.
نکات کلیدی
- ★مردم ایران در روزهای ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ برای تعیین سرنوشت سیاسی خود به پای صندوقهای رأی رفتند و از میان دو گزینهٔ «جمهوری اسلامی: آری یا خیر» یکی را برگزیدند؛ ۹۸۲ درصد رأی مثبت دادند، نتیجه در ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ اعلام شد و این روز به عنوان «روز جمهوری اسلامی» نامگذاری شد (ص ۱۰۵).
- ★در مرداد ۱۳۵۸ مردم نمایندگان مجلس خبرگان قانون اساسی را انتخاب کردند؛ این مجلس از ۷۵ نماینده از سراسر کشور تشکیل شده بود و قانون اساسی جدید را تدوین و تصویب کرد (ص ۱۰۵).
- ★با تأکید امام خمینی، قانون اساسی جدید در آذر ۱۳۵۸ به همهپرسی گذاشته شد و ۹۹۵ درصد ملت آن را تأیید کرد (ص ۱۰۵).
- ★انتخابات اولین دورهٔ ریاستجمهوری در بهمن ۱۳۵۸ و اولین دورهٔ مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۵۸ برگزار شد و پس از تعیین هیئت دولت، نظام جمهوری اسلامی به طور رسمی شکل گرفت (ص ۱۰۵).
- ★به فرمان امام خمینی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و بسیج مستضعفان با هدف دفاع از آرمانهای انقلاب اسلامی و مرز و بوم کشور شکل گرفتند (ص ۱۰۶).
- ★کمیتهٔ انقلاب اسلامی بعدها با شهربانی و ژاندارمری ادغام شد و نیروی انتظامی را تشکیل داد؛ جهاد سازندگی هم بعدها با وزارت کشاورزی ادغام شد (ص ۱۰۶).
- ★جهاد سازندگی در سال ۱۳۵۸ ایجاد شد؛ دانشجویان و اقشار مردم داوطلبانه به مناطق محروم و روستاها میرفتند و برای عمران و آبادانی و تأمین آب، جاده و امکانات بهداشتی فعالیت میکردند؛ احداث پل وحدت در منطقهٔ کردستان هم از کارهای آن بود (ص ۱۰۶ و ۱۰۸).
- ★نظام جمهوری اسلامی از همان ابتدا از نهضتهای آزادیبخش در سراسر جهان حمایت کرد، روابطش را با رژیم اشغالگر قدس قطع نمود و از قیام مردم فلسطین پشتیبانی کرد؛ به همین دلیل دولتهای سلطهگر به رأس آمریکا برای انحراف و نابودی نظام نوپای اسلامی فعالیت گستردهای آغاز کردند (ص ۱۰۷).
- ★گروههای ضد انقلاب داخلی با حمایت دشمنان خارجی در مناطق مرزی به ایجاد ناامنی و اغتشاش پرداختند و قصد داشتند با به راه انداختن جنگ داخلی، اقوام ایرانی را در مقابل هم قرار دهند (ص ۱۰۷).
- ★ترور گستردهٔ شخصیتها از اقدامهای فرقهٔ مجاهدین خلق (منافقین) بود: استاد مطهری (رئیس شورای انقلاب) در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۵۸، آیتالله بهشتی و ۷۲ تن از یارانش در ۷ تیر ۱۳۶۰ و رجایی و باهنر در ۸ شهریور ۱۳۶۰ به شهادت رسیدند؛ آیتالله خامنهای هم بر اثر اقدامهای تروریستی به شدت مجروح شد (ص ۱۰۷).
- ★سفارت آمریکا در ایران به مرکز حمایت از ضد انقلاب و جاسوسی تبدیل شده بود؛ به همین دلیل در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ دانشجویان پیرو خط امام آن را تسخیر کردند؛ حملهٔ نظامی آمریکا برای رهایی گروگانها در ۵ اردیبهشت ۱۳۵۹ در صحرای طبس با طوفان شن شکست خورد و سرانجام با میانجیگری دولت الجزایر، دانشجویان پس از یک سال و چند ماه گروگانها را آزاد کردند (ص ۱۰۸).
- ★جنگ تحمیلی در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ با فرمان حملهٔ صدام، رئیس حکومت بعثی عراق، به خرمشهر آغاز شد؛ در طول جنگ کشورهایی مانند آمریکا، شوروی، انگلستان، فرانسه و آلمان انواع کمکهای تجهیزاتی و اطلاعاتی را به رژیم بعث میرساندند؛ دو سال بعد از آتشبس نیز با تبادل اسرا، آزادگان در میان استقبال مردم به میهن بازگشتند (ص ۱۰۸).
- ★از جنایتهای دشمنان در دوران دفاع مقدس: بمباران شیمیایی سردشت در ۷ تیر ۱۳۶۶ (همان روز ۹ نفر از اعضای یک خانواده زیر درخت توت جان باختند)، حملهٔ آمریکا به سکوهای نفتی در سالهای آخر جنگ و حمله به هواپیمای مسافربری ایران با کشته شدن ۲۹۰ نفر بیگناه (ص ۱۰۹).
- ★امام خمینی سرانجام در شامگاه ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ در تهران درگذشت و میلیونها عزادار پیکر او را پس از تشییعی بینظیر در نزدیکی بهشت زهرای تهران به خاک سپردند؛ یک روز پس از آن، مجلس خبرگان رهبری آیتالله العظمی سید علی حسینی خامنهای را به رهبری جمهوری اسلامی برگزید (ص ۱۱۰).
- ★خطوط کارخانهٔ بزرگ فولاد مبارکهٔ اصفهان در ۲۳ دی ۱۳۷۱ افتتاح شد و بخش عمدهای از نیاز کشور به این کالای استراتژیک را برطرف کرد؛ نمونهٔ ایستادگی ملت در میدان تولید و خوداتکائی (ص ۱۱۱).
- ★کشوری که میخواهد مستقل و امن بماند باید به تواناییهای مردم خود در علم، تولید، اقتصاد و امنیت تکیه کند؛ پاسخ دشمنان به این مسیر، تحریمهای اقتصادی، محدودیتهای مالی و بانکی، جلوگیری از فروش نفت، تبلیغات رسانهای و ترور دانشمندان و فرماندهان بود (ص ۱۱۲ و ۱۱۳).
- ★در سال ۱۴۰۴ مرحلهٔ نخست جنگ در خرداد و دوازده روز بود و جنگ رمضان (مرحلهٔ دوم) در اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد و چهل روز ادامه یافت؛ در ساعات آغازین، محل اقامت رهبر جمهوری اسلامی در تهران، مدرسهٔ شجرهٔ طیبهٔ میناب و سالن ورزشی بانوان در شهر المرد هدف قرار گرفت (ص ۱۱۴).
- ★دشمنان در جنگ رمضان میخواستند با هدف قرار دادن رهبری و نخبگان، روحیهٔ مردم را تضعیف و ادارهٔ کشور را دچار سردرگمی کنند؛ اما مردم، قانون اساسی، نهادهای اجرایی و نیروهای مسلح مانع شدند و مجلس خبرگان رهبری آیتالله سید مجتبی خامنهای را به رهبری برگزید (ص ۱۱۵).
تعریف کلمههای مهم
همهپرسی
مراجعهٔ مستقیم مردم به صندوق رأی برای تصمیمگیری دربارهٔ امور سرنوشتساز کشور؛ مانند همهپرسی تعیین نظام سیاسی در فروردین ۱۳۵۸ (ص ۱۰۵).
مجلس خبرگان قانون اساسی
مجلسی با ۷۵ نمایندهٔ منتخب مردم که در مرداد ۱۳۵۸ انتخاب شد و قانون اساسی جدید را تدوین و تصویب کرد (ص ۱۰۵).
قانون اساسی
قانون اصلی و مادر کشور که چارچوب حکومت را مشخص میکند؛ در آذر ۱۳۵۸ با ۹۹۵ درصد آرا تصویب شد (ص ۱۰۵).
نهاد انقلابی
سازمانی که پس از پیروزی انقلاب به فرمان امام خمینی بر اساس ضرورت و نیاز کشور به وجود آمد؛ مانند سپاه پاسداران، بسیج، جهاد سازندگی، کمیتهٔ امداد، نهضت سوادآموزی و سازمان تبلیغات اسلامی (ص ۱۰۶).
جهاد سازندگی
نهادی که در سال ۱۳۵۸ برای عمران و آبادانی روستاها و مناطق محروم با کار داوطلبانهٔ مردم شکل گرفت و بعدها با وزارت کشاورزی ادغام شد (ص ۱۰۶).
منافقین (فرقهٔ مجاهدین خلق)
گروه تروریستی ضد انقلاب که با حمایت دشمنان خارجی به ترور شخصیتهای انقلابی و کشتار چندین هزار نفر از مردم عادی پرداخت (ص ۱۰۷).
جنگ تحمیلی
جنگی خانمانسوز که در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ صدام، رئیس حکومت بعثی عراق، با پشتیبانی قدرتهای استکباری با فرمان حمله به خرمشهر به ملت ایران تحمیل کرد (ص ۱۰۸).
آزادگان
رزمندگان دربند ایرانی که دو سال بعد از اعلام آتشبس در تبادل اسرا از اسارت رژیم بعث آزاد شدند و در میان استقبال مردم به میهن بازگشتند (ص ۱۰۸).
خوداتکائی
تکیهٔ کشور بر تواناییهای مردم خود در زمینههایی مانند علم، تولید، اقتصاد و امنیت تا مستقل و امن بماند و بتواند از مرزها و منافع خود دفاع کند (ص ۱۱۲).
جنگ رمضان
مرحلهٔ دوم و گستردهتر جنگ سال ۱۴۰۴ که در اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد و چهل روز ادامه یافت و با شهادت رهبر جمهوری اسلامی و شماری از مردم همراه بود (ص ۱۱۴).
جدولهای دستهبندی و مقایسه
روند برپایی نظام جمهوری اسلامی — ص ۱۰۵ و ۱۰۶ کتاب
| گام | زمان | شرح کوتاه |
|---|---|---|
| همهپرسی تعیین نظام سیاسی | ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ | مردم از میان دو گزینهٔ «جمهوری اسلامی: آری یا خیر» یکی را برگزیدند |
| اعلام نتیجه و نامگذاری روز | ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ | ۹۸۲ درصد به جمهوری اسلامی رأی مثبت دادند؛ این روز، روز جمهوری اسلامی شد |
| انتخاب مجلس خبرگان قانون اساسی | مرداد ۱۳۵۸ | ۷۵ نماینده قانون اساسی جدید را تدوین و تصویب کردند |
| همهپرسی قانون اساسی | آذر ۱۳۵۸ | ۹۹۵ درصد ملت قانون اساسی جدید را تأیید کردند |
| نخستین انتخاباتها | بهمن و اسفند ۱۳۵۸ | اولین دورهٔ ریاستجمهوری و اولین مجلس شورای اسلامی برگزار شد |
| تعیین هیئت دولت | پس از انتخاباتها | با انتخاب رئیسجمهوری و تشکیل مجلس، نظام جمهوری اسلامی رسماً شکل گرفت |
این جدول همان فعالیت ۱ ص ۱۰۶ کتاب است؛ ترتیب گامها را همراه با تاریخها حفظ کن.
نهادهای انقلابی و وظایفشان — ص ۱۰۶ کتاب
| نهاد انقلابی | وظیفهٔ اصلی | سرنوشت یا نکتهٔ مهم |
|---|---|---|
| سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | دفاع از آرمانهای انقلاب و مرز و بوم کشور | به فرمان امام خمینی شکل گرفت |
| بسیج مستضعفان | دفاع از آرمانهای انقلاب و مرز و بوم کشور | در طول دوران دفاع مقدس و سازندگی نقش مهم داشت |
| کمیتهٔ انقلاب اسلامی | برقراری نظم و امنیت | با شهربانی و ژاندارمری ادغام شد و نیروی انتظامی را تشکیل داد |
| جهاد سازندگی | عمران و آبادانی روستاها و مناطق محروم | در سال ۱۳۵۸ ایجاد شد و بعدها با وزارت کشاورزی ادغام شد |
| کمیتهٔ امداد امام خمینی | حمایت از قشرهای محروم جامعه | نامش را با وظیفهاش گره بزن |
| نهضت سوادآموزی | گسترش سواد و کاهش بیسوادی در کشور | از نهادهای جدول ص ۱۰۶ کتاب |
| سازمان تبلیغات اسلامی | تبلیغ و ترویج فرهنگ و ارزشهای اسلامی | از نهادهای جدول ص ۱۰۶ کتاب |
جدول ص ۱۰۶ کتاب از علاقهمندان سؤال امتحانی است؛ هر نهاد را با وظیفهاش حفظ کن.
تاریخهای کلیدی توطئهها و ترورها — ص ۱۰۷ و ۱۰۸ کتاب
| تاریخ | رویداد | نتیجه یا نکته |
|---|---|---|
| ۱۲ اردیبهشت ۱۳۵۸ | شهادت استاد آیتالله مرتضی مطهری، رئیس شورای انقلاب | توسط گروههای ضد انقلاب |
| ۷ تیر ۱۳۶۰ | انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی | شهادت آیتالله بهشتی و ۷۲ تن از یارانش به دست منافقین |
| ۸ شهریور ۱۳۶۰ | انفجار دفتر نخستوزیری | شهادت رجایی (رئیسجمهور) و باهنر (نخستوزیر) |
| ۱۳ آبان ۱۳۵۸ | تسخیر سفارت آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام | سفارت به مرکز جاسوسی و حمایت از ضد انقلاب تبدیل شده بود |
| ۵ اردیبهشت ۱۳۵۹ | حملهٔ نظامی آمریکا برای رهایی گروگانها | شکست در طوفان شن صحرای طبس و گریختن نیروها با تلفات |
| ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ | فرمان حملهٔ صدام به خرمشهر | آغاز جنگ تحمیلی هشتساله علیه ایران |
| ۷ تیر ۱۳۶۶ | بمباران شیمیایی سردشت | همان روز ۹ نفر از اعضای یک خانواده جان خود را از دست دادند |
ترکیب «تاریخ + رویداد» محبوبترین الگوی سؤالهای جای خالی و تستی این درس است.
جنایتهای دشمنان در دوران دفاع مقدس — ص ۱۰۹ کتاب
| جنایت | شرح | پیامد |
|---|---|---|
| بمباران شیمیایی سردشت | کمک تسلیحات شیمیایی برخی کشورهای اروپایی مانند آلمان به صدام | کشته شدن ۹ نفر از اعضای خانوادهای زیر درخت توت در ۷ تیر ۱۳۶۶ |
| حملهٔ آمریکا به سکوهای نفتی | در سالهای آخر جنگ تحمیلی | ضربه به اقتصاد کشور در حال جنگ |
| حملهٔ آمریکا به هواپیمای مسافربری ایران | سرنگون کردن هواپیمای مسافربری | کشته شدن ۲۹۰ نفر انسان بیگناه |
این جدول از متن ص ۱۰۹ کتاب است؛ عدد ۲۹۰ و تاریخ سردشت را با هم قاطی نکن.
نمونههای عددی مهم این درس — با جواب
| پرسش عددی | پاسخ | نکتهٔ حل |
|---|---|---|
| درصد رأی مثبت به جمهوری اسلامی در همهپرسی تعیین نظام سیاسی | ۹۸۲ درصد | نتیجه در ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ اعلام شد (ص ۱۰۵) |
| درصد تأیید قانون اساسی در همهپرسی آذر ۱۳۵۸ | ۹۹۵ درصد | با تأکید امام خمینی به همهپرسی گذاشته شد (ص ۱۰۵) |
| تعداد نمایندگان مجلس خبرگان قانون اساسی | ۷۵ نماینده | انتخاب در مرداد ۱۳۵۸ (ص ۱۰۵) |
| تعداد یاران شهید آیتالله بهشتی در انفجار حزب جمهوری اسلامی | ۷۲ تن | انفجار در ۷ تیر ۱۳۶۰ به دست منافقین (ص ۱۰۷) |
| تعداد قربانیان حملهٔ آمریکا به هواپیمای مسافربری ایران | ۲۹۰ نفر | از جنایتهای ص ۱۰۹ کتاب (ص ۱۰۹) |
| مدت مرحلهٔ اول جنگ سال ۱۴۰۴ | دوازده روز | آغاز در خرداد ۱۴۰۴ با ترور فرماندهان و دانشمندان (ص ۱۱۴) |
| مدت جنگ رمضان | چهل روز | مرحلهٔ دوم جنگ؛ آغاز در اسفند ۱۴۰۴ (ص ۱۱۴) |
عددهای ۹۸/۲، ۹۹/۵ و ۷۵ را با هم قاطی نکن؛ اینها پرتکرارترین عددهای امتحانی درس ۱۶ هستند.
نکتههای مهم و امتحانی
درس ۱۶ دو همهپرسی دارد: تعیین نظام سیاسی در فروردین ۱۳۵۸ با ۹۸۲ درصد و تصویب قانون اساسی در آذر ۱۳۵۸ با ۹۹۵ درصد (ص ۱۰۵).
نتیجهٔ همهپرسی اول در ۱۲ فروردین اعلام شد و این روز «روز جمهوری اسلامی» نام گرفت.
در تستها گزینههای «۲۲ بهمن» و «۱۲ بهمن» را برای روز جمهوری اسلامی حذف کن؛ ۲۲ بهمن روز پیروزی انقلاب است.
کمیتهٔ انقلاب اسلامی با شهربانی و ژاندارمری ادغام شد و نیروی انتظامی را تشکیل داد؛ جهاد سازندگی هم با وزارت کشاورزی ادغام شد (ص ۱۰۶).
وظیفهها را با نام نهاد گره بزن: نهضت سوادآموزی با گسترش سواد، کمیتهٔ امداد با حمایت از قشرهای محروم و سازمان تبلیغات اسلامی با ترویج فرهنگ اسلامی.
سپاه پاسداران و بسیج با هدف دفاع از آرمانهای انقلاب و مرز و بوم کشور شکل گرفتند و جهاد سازندگی با کار داوطلبانهٔ دانشجویان برای عمران روستاها به وجود آمد (ص ۱۰۶).
مطهری در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۵۸، بهشتی و ۷۲ یارانش در ۷ تیر ۱۳۶۰ و رجایی و باهنر در ۸ شهریور ۱۳۶۰ به شهادت رسیدند (ص ۱۰۷).
عامل همهٔ این ترورها فرقهٔ مجاهدین خلق (منافقین) بود که با حمایت دشمنان خارجی عمل میکرد.
گزینهٔ «۷ تیر ۱۳۶۶» مال بمباران شیمیایی سردشت است نه شهادت بهشتی؛ هر تاریخ را با رویدادش جفت کن.
دانشجویان پیرو خط امام در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ سفارت جاسوسی آمریکا را تسخیر کردند و خواستار تحویل شاه و تعهد آمریکا به عدم دخالت در امور ایران شدند (ص ۱۰۸).
حملهٔ نظامی آمریکا برای رهایی گروگانها در ۵ اردیبهشت ۱۳۵۹ در صحرای طبس با طوفان شن شکست خورد.
سرانجام با میانجیگری دولت الجزایر، دانشجویان پس از یک سال و چند ماه گروگانها را آزاد کردند؛ نام میانجی را حفظ باش.
مرحلهٔ اول جنگ ۱۴۰۴ در خرداد و دوازده روز بود؛ جنگ رمضان در اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد و چهل روز ادامه یافت (ص ۱۱۴).
در ساعات آغازین جنگ رمضان، حمله به محل اقامت رهبر جمهوری اسلامی در تهران، به مدرسهٔ شجرهٔ طیبهٔ میناب و به سالن ورزشی بانوان در المرد رخ داد (ص ۱۱۴).
مردم، قانون اساسی، نهادهای اجرایی، نیروهای مسلح و مجلس خبرگان رهبری (با انتخاب آیتالله سید مجتبی خامنهای) مانع خلأ و سردرگمی شدند (ص ۱۱۵).
ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آساندرس است
70٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
جزوهٔ مطالعات اجتماعی پایهٔ نهم — صفحات ۱۰۵ تا ۱۱۶ کتاب مطالعات اجتماعی نهم — آساندرس
پرینت این صفحه فعال نیست — برای مطالعه از خود سایت استفاده کن.
جزوهٔ درس ۱۶ از ۲۴