جزوهٔ درس — صفحات ۲۳ تا ۳۴ کتاب

جزوهٔ درس ۲: اهمیت زبان عربی

درس دوم یک پرسش بزرگ دارد: چرا عربی برای ما ایرانی‌ها مهم است؟ متن درس با حمدِ خدا شروع می‌شود: خدا را شکر می‌کنیم که سال گذشته موفّق شدیم و حالا می‌توانیم متن‌های ساده را بخوانیم. بعد جواب را با دلیل می‌دهد: عربی زبان دین ماست، در فارسی آمیخته شده و از زبان‌های جهانی و رسمی سازمان ملل متحد است. دو دانشمند هم به این زبان خدمت کردند: فیروزآبادی «اَلْقاموسُ الْمُحیط» را نوشت و سِیبَوَیه نخستین کتاب قواعد را با نام «اَلْکِتابُ». مثل پایانی متن هم می‌گوید دانش، نقشِ بر سنگ است و هرگز از بین نمی‌رود. در بخش قواعد با فعل مضارع آشنا می‌شوی که بر زمان حال و آینده دلالت می‌کند و سه صیغهٔ اولش أَفْعُلُ و تَفْعُلُ و تَفْعِلینَ است. در پایان هم کنزالحکمة می‌خوانی: راه بهشت، دانش است. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌گویی متن درس برای اهمیت عربی چه دلایلی دارد؛ از زبان دین ما و آمیختگی فارسی تا زبان جهانی و رسمی سازمان ملل متحد.

۲

می‌شناسی دو کتاب ماندگار را با نویسنده‌شان: «اَلْقاموسُ الْمُحیطُ» اثر فیروزآبادی و «اَلْکِتابُ» اثر سِیبَوَیه.

۳

می‌خوانی مثل «اَلْعِلْمُ النَّقْشُ فِی الْحَجَرِ» را با پیامش و پنج سخن کنزالحکمة را با ترجمه و گویندهٔ هر یک.

۴

می‌نویسی قاعدهٔ ساخت فعل مضارع از ماضی سه‌حرفی با حروف «أَ، تَ، یَ، نَ» را و سه صیغهٔ اول مضارع را صرف می‌کنی.

۵

می‌ترجمی جمله‌های ماضی و مضارع درس را و زمان هر فعل را با کلیدِ کلمهٔ زمان مشخص می‌کنی.

۶

می‌یابی واژه‌نامهٔ درس را با نکته‌هایش حفظ می‌کنی؛ مثل دو چهرهٔ «کُلّ» و واژه‌های دوقلوی فارسی و عربی.

نکات کلیدی

  1. ★متن درس با حمدِ خدا شروع می‌شود: «اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ أَنَّنا نَجَحْنا فِی السَّنَةِ الْماضِیَةِ وَ قادِرونَ عَلی قِراءَةِ النُّصوصِ وَ الْعِباراتِ الْبَسیطَةِ»؛ ترجمه: سپاس خدای را که ما در سال گذشته موفّق شدیم و تواناییم بر خواندن متن‌ها و جمله‌های ساده (ص ۲۴).
  2. ★جملهٔ دوم متن: «نَحْنُ بِحاجَةٍ إلی تَعَلُّمِ اللُّغَةِ الْعَرَبیَّةِ، إِنَّها لُغَةُ دِینِنا وَ اللُّغَةُ الْفارِسِیَّةُ مَمْزوجَةٌ بِها کَثیراً»؛ ترجمه: ما نیازمندیم به یادگرفتن زبان عربی؛ زیرا آن، زبان دین ماست و زبان فارسی نیز بسیار با آن آمیخته است؛ واژهٔ «مَمْزوجَة» یعنی آمیخته و «بِحاجَةٍ إلی» یعنی نیازمند به (ص ۲۴).
  3. ★متن اصلی درس می‌گوید: عربی از زبان‌های جهانی است، قرآن و حدیث‌ها ﴿بِلِسانٍ عَرَبِیٍّ مُبینٍ﴾ (به لسان عربی مبین) است و عربی از زبان‌های رسمی در مُنَظَّمَةِ الْأُمَمِ الْمُتَّحِدَة (سازمان ملل متحد) است (ص ۲۴ و ۲۵).
  4. ★ایرانیان به زبان عربی بسیار خدمت کردند: فیروزآبادی کتاب کاملی در زبان عربی نوشت که نامش «اَلْقاموسُ الْمُحیطُ» است و سِیبَوَیه نخستین کتاب را در قواعد زبان عربی نوشت که نامش «اَلْکِتابُ» است (ص ۲۵).
  5. ★بیشتر نام پسران و دختران در جهان اسلام عربی است و واژه‌های عربی در فارسی فراوان است؛ کتاب دلیلش را احترام ایرانیان به زبان قرآن می‌داند؛ به همین سبب واژه‌های دوقلو مثل عالَم و عالم، حَیاة و حیات و سَهْل و ساده در واژه‌نامه دیده می‌شوند (ص ۲۴ و ۲۵).
  6. ★مثل پایانی متن: «جاءَ فِی الْأَمْثالِ: اَلْعِلْمُ النَّقْشُ فِی الْحَجَرِ»؛ یعنی دانش، نقشِ بر سنگ است؛ نقشِ روی سنگ با باران و باد از بین نمی‌رود و دانش هم ماندگار است و هرگز از آدمی زایل نمی‌شود (ص ۲۵).
  7. ★فعل ماضی بر زمان گذشته دلالت می‌کرد؛ فعل مضارع بر زمان حال (و آینده) دلالت می‌کند و ترجمهٔ آن در فارسی همیشه با «می» می‌آید: می‌نویسم، می‌روی، می‌کنی (ص ۲۶).
  8. ★سه صیغهٔ اول مضارع: «أَفْعُلُ» برای من، «تَفْعُلُ» برای تو (پسر) و «تَفْعِلینَ» برای تو (دختر)؛ جدول مقایسهٔ ص ۲۷: أَنا فَعَلْتُ (انجام دادم) ← أَفْعُلُ (انجام می‌دهم)؛ أَنْتَ فَعَلْتَ (انجام دادی) ← تَفْعُلُ (انجام می‌دهی)؛ أَنْتِ فَعَلْتِ (انجام دادی) ← تَفْعِلینَ (انجام می‌دهی).
  9. ★راز ساختن مضارع از ماضی: بیشتر کلماتی که آهنگ «فَعَلَ، فَعِلَ و فَعُلَ» دارند فعل ماضی‌اند و اگر بر سرشان یکی از حروف «أَ، تَ، یَ، نَ» بیاید، به فعل مضارع تبدیل می‌شوند؛ مثال کتاب: ذَهَبَ می‌شود أَذْهَبُ (می‌روم)، تَذْهَبُ (می‌روی) و تَذْهَبینَ (می‌روی — دختر) (ص ۲۶ تا ۲۸).
  10. ★جمله‌های نمونهٔ مضارع (ص ۲۶): «أَنا أَکْتُبُ بِالْقَلَمِ الْأَسْوَدِ» (من با خودکار سیاه می‌نویسم)، «أَنْتَ تَحْفَظُ الْقُرآنَ جَیِّداً» (تو قرآن را خوب حفظ می‌کنی)، «أَنْتِ تَحْفَظینَ الْقُرآنَ بِدِقَّةٍ» (تو قرآن را با دقت حفظ می‌کنی) و «أَنا أَکْتُبُ بِالْقَلَمِ الْأَحْمَرِ» (من با خودکار قرمز می‌نویسم).
  11. ★در تمرین خامس (ص ۳۱) کلیدِ انتخاب فعل، کلمهٔ زمان است: «قَبْلَ دَقیقَتَیْنِ» و «أَمْسِ» فعل ماضی می‌خواهند (طَرَقْتَ یعنی کوبیدی و عَمِلْتِ یعنی کار کردی) و «فی حَیاتِی» فعل مضارع می‌خواهد (أَبْحَثُ یعنی می‌جویم).
  12. ★تمرین رابع (ص ۳۰) آیه دارد: ﴿وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کُلَّ شَیءٍ حَیٍّ﴾ (سورهٔ الأنبیاء، آیهٔ ۳۰)؛ ترجمه: و هر چیز زنده‌ای را از آب قرار دادیم؛ «جَعَلْنا» فعل ماضی است و نونِ جمع در آن نشانِ متکلّم مع الغیر (ما) است.
  13. ★کنزالحکمة درس (ص ۳۲) پنج سخن دارد؛ دو سخن از رسول الله (ص): «لِکُلِّ شَیءٍ طَریقٌ وَ طَریقُ الْجَنَّةِ الْعِلْم» و «اَلْعِلْمُ أَفْضَلُ مِنَ الْعِبادَة»؛ سه سخن از امام علی (ع): «زَکاةُ الْعِلْمِ نَشْرُه»، «مَنْ سَأَلَ، عَلِمَ» و «مَنْ کَتَمَ عِلْماً فَکَأَنَّهُ جاهِل».
  14. ★«کُلّ» دو چهره دارد (ص ۲۴): وقتی با «ال» بیاید معنی «همهٔ» می‌دهد؛ کُلُّ الرِّجالِ یعنی همۀ مردان؛ وقتی بدون «ال» روی یک واژهٔ تنوین‌دار بیفتد معنی «هر» می‌دهد؛ کُلُّ رَجُلٍ یعنی هر مردی.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ عربی پایهٔ هشتم — صفحات ۲۳ تا ۳۴ کتاب — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۲ از ۱۰