جزوهٔ درس — صفحات ۶۴ تا ۶۹ کتاب

جزوهٔ درس ۱۱: ورود اسلام به ایران

در این درس با پیوند تاریخی ایران و اسلام آشنا می‌شویم؛ ماجرایی که با یک نامهٔ پاره‌شده شروع شد و با تغییر سرنوشت یک امپراتوری تمام شد. اول می‌بینیم ایران در زمان ظهور اسلام چه وضعی داشت؛ خسروپرویز نامهٔ پیامبر را از روی غرور پاره کرد و دربار ساسانی در چهار سال با بیش از ده پادشاه گرفتار رقابت شد. بعد روند فتح ایران را دنبال می‌کنیم؛ از تصرف بین‌النهرین در زمان ابوبکر تا نبردهای قادسیه و نهاوند و کشته شدن یزدگرد سوم در مرو در سال ۳۱ هجری. سپس دوران امویان و عباسیان را می‌خوانیم؛ دو خاندان ظالم که برخوردشان با ایرانیان کاملاً متفاوت بود. در پایان هم دلیل داوطلبانه مسلمان شدن ایرانیان را می‌فهمیم و با حدیث پیامبر دربارهٔ سلمان فارسی آشنا می‌شویم. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد خودت جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

می‌شناسی وضعیت ایران در زمان ظهور اسلام را؛ خسروپرویز بر تخت ساسانیان نشسته بود و نامهٔ پیامبر را از روی غرور و جهالت پاره کرد.

۲

می‌گویی چه علت‌هایی حکومت ساسانی را ضعیف کرد؛ رقابت و دشمنی دربار، نظام طبقاتی، مالیات‌های سنگین و خرابی مزارع بین‌النهرین.

۳

می‌یابی روند فتح ایران را به ترتیب؛ از تصرف بین‌النهرین در زمان ابوبکر تا قادسیه، تسخیر تیسفون، نهاوند و کشته شدن یزدگرد سوم در مرو.

۴

می‌نویسی تفاوت امویان و عباسیان را در مرکز خلافت و برخورد با ایرانیان، با کمک جدول مقایسهٔ کتاب.

۵

می‌گویی چرا ایرانیان داوطلبانه مسلمان شدند؛ پیام برابری و برادری، رفتار پیامبر و امامان و عدالت امام علی.

۶

می‌شناسی سلمان فارسی را و جایگاه او نزد پیامبر؛ نخستین ایرانی مسلمان به گفتهٔ برخی مورخان و یار باوفای امام علی.

نکات کلیدی

  1. ★هنگام ظهور اسلام در شبه‌جزیرهٔ عربستان، خسروپرویز بر ایران حکومت می‌کرد؛ پیامبر او را به پذیرش اسلام دعوت کرد اما این دعوت پذیرفته نشد و نامهٔ رسول خدا از روی غرور و جهالت پاره شد (ص ۶۴).
  2. ★پس از مدتی خسروپرویز به دست پسر خود به قتل رسید و رقابت و دشمنی در درون دربار ساسانی بیشتر شد؛ در مدت چهار سال، بیش از ده نفر بر تخت شاهی نشستند (ص ۶۴).
  3. ★مردم به دلیل نظام طبقاتی و بی‌عدالتی‌ها و تبعیض‌های اجتماعی و مالیات‌های سنگین از حکومت ساسانیان ناراضی بودند؛ شورش فرماندهان و دخالت آنان در رقابت‌های سیاسی، روحیهٔ سپاهیان را هم تضعیف کرده بود (ص ۶۴).
  4. ★در اواخر دورهٔ ساسانی طغیان رودهای دجله و فرات و شکسته شدن سدها، مزارع حاصلخیز بین‌النهرین را از بین برد؛ به دنبال آن قحطی پدید آمد و بیماری‌های طاعون و وبا شیوع یافت و اوضاع روزبه‌روز بدتر شد (ص ۶۴).
  5. ★در زمان خلیفهٔ اول ابوبکر، اعراب مسلمان مناطقی از بین‌النهرین را تصرف کردند؛ در دورهٔ خلافت عمر بخش اعظم ایران فتح شد و سربازان مسلمان روحیهٔ بالاتر و انگیزهٔ بیشتری داشتند (ص ۶۵).
  6. ★در نبرد قادسیه ارتش ساسانی از سپاه مسلمانان شکست خورد و رستم فرخ‌زاد، فرماندهٔ سپاه ساسانی، کشته شد؛ مدتی بعد تیسفون، پایتخت ساسانیان، با غنائم بسیار به تصرف سپاه اسلام درآمد (ص ۶۵).
  7. ★چند سال بعد در نبرد نهاوند در نزدیکی همدان ضربهٔ نهایی بر ارتش ساسانی وارد شد و یزدگرد سوم دیگر نتوانست سپاهی برای مقابله گردآوری کند؛ پس از آن شهرها و ولایات ایران یکی پس از دیگری تصرف شدند (ص ۶۵).
  8. ★یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی بود؛ امپراتوری ساسانی بیش از چهارصد سال بر ایران فرمانروایی کرده بود و با کشته شدن یزدگرد در سال ۳۱ هجری به دست آسیابانی در مرو، پایان یافت (ص ۶۵).
  9. ★امویان (بنی‌امیه) حکومت خود را بر پایهٔ خشونت و ظلم بنا نهادند؛ مرکز خلافت آنان شهر شام (دمشق امروزی) بود و برخلاف نظر قرآن که برتری انسان را به تقوا و پرهیزگاری می‌داند، قوم عرب را برتر می‌پنداشتند (ص ۶۶).
  10. ★در دوران امویان علاوه بر امام حسن و امام حسین، امام سجاد و امام محمد باقر نیز به شهادت رسیدند؛ ایرانیان اما وقتی مختار ثقفی در کوفه به خونخواهی امام حسین و یارانش قیام کرد، با شور و شوق به او پیوستند (ص ۶۶ و ۶۷).
  11. ★ابومسلم، سردار ایرانی در خراسان قیام کرد، امویان را شکست داد و سفّاح از خاندان عباسیان به خلافت رسید؛ منصور، خلیفهٔ دوم عباسی، شهر بغداد را بنا کرد و آن را مرکز خلافت عباسیان قرار داد (ص ۶۷).
  12. ★تفاوت مهم عباسیان این بود که برخلاف امویان از ایرانیان در سمت‌های مهمی چون وزارت و فرماندهی سپاه و حکومت شهرها استفاده می‌کردند؛ اما منصور ابومسلم را ناجوانمردانه کشت و برمکیان در زمان هارون‌الرشید برکنار و زندانی و کشته شدند (ص ۶۷ و ۶۸).
  13. ★به گفتهٔ برخی مورخان سلمان فارسی نخستین ایرانی بود که در مدینه به حضور پیامبر رسید و مسلمان شد؛ او در جنگ احزاب (خندق) پیشنهاد کندن خندق را داد و پیامبر فرمود «سلمان از اهل‌بیت ماست» (ص ۶۸).
  14. ★مردم ایران که در عصر باستان یکتاپرست بودند، پس از درک پیام اسلام داوطلبانه مسلمان شدند؛ پیام برابری و برادری، عدالت امام علی و حضور امام رضا و حضرت معصومه و حضرت شاه‌چراغ و امامزادگان در ایران، عامل جذب ایرانیان بود (ص ۶۸ و ۶۹).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ مطالعات اجتماعی پایهٔ هشتم — صفحات ۶۴ تا ۶۹ کتاب — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۱۱ از ۱۴