مطالعات هشتمعصر طلاییآزمونک ۱۶ سؤالی

درس ۱۲: عصر طلایی فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی

پس از پذیرش اسلام، ایران دوباره درخشید؛ سلسله‌های ایرانی و دانشمندان ایرانی، عصر طلایی فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی را ساختند!

شروع درس • صفحات ۷۰ تا ۷۸ کتاب

در این درس اول با داستان تأسیس سلسله‌های ایرانی در قرن‌های سوم تا پنجم هجری آشنا می‌شوی و می‌بینی هر کدام چگونه به قدرت رسیدند. سپس نقش پررنگ ایرانیان در علم و دانش را می‌خوانی و با عالمان بزرگ و آثار آنان آشنا می‌شوی. در پایان هم سراغ زبان فارسی و معماری و هنر می‌رویم و با آزمونک خودت را محک می‌زنی.

صفحهٔ ۷۰ تا ۷۳ کتاب • آغاز درس

تأسیس سلسله‌های ایرانی

از ضعف خلافت عباسی تا روی کار آمدن فرمانروایان ایرانی

خلافت عباسیان پس از یک قرن فرمانروایی ضعیف شد. خلفا دیگر نمی‌توانستند قلمرو پهناور خود را به خوبی اداره کنند. از این رو شرایط مناسبی برای تشکیل سلسله‌های ایرانی به وجود آمد. این سلسله‌ها نقش و سهم زیادی در رونق و شکوفایی فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی داشتند.

نقشۀ ایران در قرن‌های سوم تا پنجم هجری
نقشۀ سلسله‌های ایرانی؛ آغاز عصر طلایی (ص ۷۰ کتاب مطالعات هشتم)
تصویر آثار و ابنیۀ عصر طلایی
میراثِ عصر طلایی فرهنگ و تمدن (ص ۷۳ کتاب)
نقشۀ ایران در قرن‌های سوم تا پنجم هجری
نقشۀ سلسله‌های ایرانی؛ آغاز عصر طلایی (ص ۷۰ کتاب مطالعات هشتم)
تصویر آثار و ابنیۀ عصر طلایی
میراثِ عصر طلایی فرهنگ و تمدن (ص ۷۳ کتاب)
نقشۀ ایران در قرن‌های سوم تا پنجم هجری
نقشۀ سلسله‌های ایرانی؛ آغاز عصر طلایی (ص ۷۰ کتاب مطالعات هشتم)
تصویر آثار و ابنیۀ عصر طلایی
میراثِ عصر طلایی فرهنگ و تمدن (ص ۷۳ کتاب)

طاهریان و صفاریان و علویان و سامانیان و آل بویه مهم‌ترین سلسله‌های ایرانی بودند که در فاصلهٔ قرن‌های سوم تا پنجم هجری بر بخش‌هایی از ایران حکومت می‌کردند. این سلسله‌ها به جز علویان طبرستان، ریشه و تبار ایرانی داشتند. آن‌ها به‌تدریج به تسلط عباسیان بر ایران پایان دادند.

🗂️ بازی طبقه‌بندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!

۰ از ۶ جا شد

چگونگی به قدرت رسیدن این سلسله‌ها و روابط آنان با خلافت عباسی متفاوت بود. طاهریان و سامانیان با فرمان خلفای عباسی به قدرت رسیدند و با تأیید آن‌ها به حکومت خود ادامه دادند.

امیران این دو سلسله معمولاً نسبت به خلفا اظهار وفاداری و فرمانبری می‌کردند. البته آن‌ها در ادارهٔ امور قلمرو خود مستقل بودند و اجازه نمی‌دادند نمایندگان خلیفه در امور داخلی آنان دخالت کنند.

بنیانگذاران صفاریان و علویان طبرستان و آل بویه، بی‌آنکه اجازه و فرمانی از خلفای عباسی بگیرند، حکومت خود را برپا کردند. یعقوب لیث، مؤسس سلسلهٔ صفاریان، با پشتیبانی مردم سیستان و به‌خصوص گروه عیاریان به قدرت دست یافت.

روابط او با خلیفهٔ عباسی خصمانه بود؛ او علاوه بر برانداختن حکومت طاهریان، به عراق لشکرکشی کرد و قصد داشت بغداد را تصرف کند، اما از سپاه خلیفه شکست خورد. یعقوب در فکر جبران این شکست بود، اما بیماری و مرگ فرصت جنگی دیگر را به او نداد.

کتاب تاریخ سیستان و مجسمهٔ یعقوب لیث
کتاب تاریخ سیستان از کتاب‌های کهن به زبان فارسی است که در قرن‌های پنجم تا هفتم هجری نوشته شده است. در بخشی از این کتاب از یعقوب لیث سخن گفته شده و معلوم می‌شود که او با عباسیان سرِ سازگاری نداشت و به مردم می‌گفت به آن‌ها اعتماد نکنند. امروزه مجسمهٔ برنزی یعقوب لیث با ۴۸۲ سانتی‌متر ارتفاع و ۱۴ تن وزن در ورودی شهر زابل قرار دارد؛ این اثر ساختهٔ هنرمند ایرانی ابوالحسن صدیقی است.
علویان طبرستان و آل بویه
خلفای عباسی دشمن علویان طبرستان بودند؛ زیرا علویان پیرو مذهب شیعه بودند و حکومت عباسیان را به رسمیت نمی‌شناختند و از آنان اطاعت نمی‌کردند. آل بویه نیز پیرو مذهب شیعه بودند، اما رابطهٔ آنان با عباسیان به گونه‌ای دیگر بود؛ آن‌ها بغداد را تصرف کردند و خلفای عباسی را تحت نفوذ و سلطهٔ خود گرفتند. در دوران حکومت علویان و آل بویه، معارف و فرهنگ شیعه در ایران مورد توجه قرار گرفت و گسترش یافت؛ حرم مطهر امامان در نجف و کربلا و کاظمین به دستور فرمانروایان آل بویه بازسازی شد و مراسم روز عید غدیر و مجالس سوگواری امام حسین با شکوه برگزار می‌شد.

قلمرو آل بویه از سال ۳۲۲ تا ۴۴۷ هجری دوام آورد. عضدالدوله مشهورترین فرمانروای آل بویه بود. بند امیر در فارس به دستور او ساخته شد. این بنا نشان می‌دهد فرمانروایان ایرانی تنها به جنگ توجه نداشتند؛ در آبادانی سرزمین هم تلاش می‌کردند.

فعالیت‌های کتاب
  1. ۱با توجه به متن درس بگو آیا سلسله‌های ایرانی از نظر رابطه با خلافت عباسی و چگونگی به قدرت رسیدن مانند هم بودند و مثال بزن.
  2. ۲نمودار خط زمان در صفحهٔ ۷۰ و نقشه‌های صفحهٔ ۷۱ و ۷۲ را ببین و جدول سلسله‌های ایرانی را با ستون‌های دورهٔ حکومت، مؤسس، پایتخت، قلمرو و اقدامات مهم کامل کن.
فعالیت ۱ کتاب — آیا سلسله‌ها مانند هم بودند؟

با توجه به متن درس بگو آیا سلسله‌های ایرانی از نظر رابطه با خلافت عباسی و چگونگی به قدرت رسیدن مانند هم بودند و مثال بزن.

فعالیت ۲ کتاب — متن تاریخ سیستان

متنی را که از کتاب تاریخ سیستان انتخاب شده بخوانید. از این متن به چه نکاتی دربارهٔ رابطهٔ صفاریان با خلافت عباسی پی می‌برید؟

فعالیت ۳ کتاب — جدول سلسله‌های ایرانی

با توجه به نمودار خط زمان در صفحهٔ ۷۰ و نقشه‌های صفحهٔ ۷۱ و ۷۲، جدول زیر را کامل کنید.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۱۲ از ۱۴