آموزش قرآن ۸سورهٔ قصصتلفظ «ذ» و «ث»

درس ۵: ای وارث پیامبر و قرآن و دین بیا

خداوند می‌خواهد بر مستضعفان زمین منت بگذارد، آنها را پیشوا و وارث زمین کند و به فرعون و هامان همان چیزی را بنمایاند که از آن بیم داشتند.

شروع درس • صفحات ۴۹ تا ۵۶ کتاب

عنوان این درس یک فراخوان آشناست: «ای وارث پیامبر و قرآن و دین بیا»؛ یعنی وارثِ راستین پیامبر، کسی است که قرآن و دین را زنده نگه می‌دارد. در جلسهٔ اوّل با آیهٔ مقدمهٔ درس یعنی آیهٔ ۵ سورهٔ قصص روبه‌رو می‌شوی و با آیه‌های ۱ تا ۱۲ همین سوره، سرآغاز داستان حضرت موسی را می‌خوانی. جلسهٔ دوم تمرین تلفظ دو حرف «ذ» و «ث» است و بعد داستان قارون؛ آخرش هم برنامهٔ خانهٔ نورانی و دعای زیبای حضرت موسی منتظرت است.

صفحات ۴۹ تا ۵۲ کتاب

آیهٔ مقدمه و سرآغاز داستان موسی

آیهٔ ۵ و آیه‌های ۱ تا ۱۲ سورهٔ قصص، درک معنا و ترجمه

درس پنجم با فراخوانی آشنا باز می‌شود: «ای وارث پیامبر و قرآن و دین بیا»؛ یعنی وارثِ واقعی پیامبر کسی است که قرآن و دین او را زنده نگه دارد و دنبال کند. پایهٔ این عنوان، آیهٔ مقدمهٔ درس است: آیهٔ ۵ سورهٔ قصص که در آن خدا خواستهٔ خود را دربارهٔ مستضعفان زمین اعلام می‌کند. کتاب این عنوان را بالای صفحهٔ ۴۹ نوشته و آیهٔ مقدمه را کنارش آورده است.

📖 متن کتاب:

﴿وَنُریدُ اَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذینَ اِستُضعِفوا فِی الْاَرضِ وَنَجعَلَهُم اَئِمَّةً وَنَجعَلَهُمُ الْوارِثین، وَنُمَکِّنَ لَهُم فِی الْاَرضِ وَنُرِیَ فِرعَونَ وَهامانَ وَجُنودَهُما مِنهُم ما کانوا یَحذَرون﴾ (سورهٔ قصص، آیه‌های ۵ و ۶) — «و می‌خواهیم بر مستضعفان زمین منت گذاریم و آنها را پیشوایان قرار دهیم و آنها را وارثان (در زمین) قرار دهیم؛ و توانمندی را برای آنها در زمین فراهم کنیم و به فرعون و هامان و سپاهیانشان همان را بنمایانیم که از آن بیم داشتند.»

در این آیه سه خواستهٔ خدا دربارهٔ مستضعفان دیده می‌شود: اوّل «نَّمُنَّ» یعنی بر آنها منت می‌گذاریم و به آنها نعمت و عزّت می‌بخشیم. دوم «نَجعَلَهُم اَئِمَّةً» یعنی آنها را پیشوایان مردم قرار می‌دهیم. سوم «نَجعَلَهُمُ الْوارِثین» یعنی آنها را وارث زمین می‌کنیم.

کتاب برای همین عبارت می‌گوید یعنی آنها را در زمین به حکومت برسانیم. «مُستَضعِف» هم کسی است که او را ضعیف و ناتوان کرده‌اند. فرعون چنین کاری با بنی‌اسرائیل کرد و خدا وعده داد این وضع را برعکس کند.

بیشتر بدانید: هامان، همدم فرعون
در آیهٔ ۶ سورهٔ قصص، خدا می‌گوید فرعون و هامان و لشکرهایشان آنچه را از آن می‌ترسیدند می‌بینند؛ یعنی نتیجهٔ وعدهٔ خدا دربارهٔ مستضعفان. هامان وزیر فرعون بود و در قرآن همیشه در کنار فرعون از او یاد شده است. هر دو، نماد کسانی‌اند که قدرت را ابزار ستم به مستضعفان کردند.

فکر کن و گفت‌وگو کن

سؤال تدبر کتاب (ص ۴۹): اراده و خواست خداوند در مورد مستضعفان زمین چیست؟ پاسخ را از دل سه فعل آیه پیدا کن و ببین هر سه به یک نتیجه می‌رسند. بعد کمی فکر کن: وقتی خدا کار ضعیفان را می‌سازد و زورمندان را خوار می‌کند، این یعنی تکیه‌گاهِ واقعیِ ما کیست؟

پاسخ تدبر (کتاب — ص ۴۹)

اراده و خواست خداوند در مورد مستضعفان زمین چیست؟

فعالیت آیهٔ مقدمه — ترجمه و حفظ (کتاب — ص ۴۹)

آیهٔ ۵ سورهٔ قصص را از حفظ بخوان و ترجمهٔ آن را کامل کن.

فعالیت آیهٔ مقدمه (کتاب — ص ۴۹)
  1. ۱آیهٔ ۵ سورهٔ قصص را همراه با رمزینهٔ سریع پاسخ بخوان.
  2. ۲ترجمهٔ این آیه را در بخش درک و فهم آیات این درس کامل کن.
  3. ۳به سؤال تدبر پاسخ بده: اراده و خواست خداوند در مورد مستضعفان زمین چیست؟
  4. ۴این آیه را از حفظ بخوان.

💡 صورت فعالیت کتاب: «آیه ۵ سورۀ قصص را همراه با رمزینۀ سریع پاسخ بخوانید و ترجمۀ آن را در بخش درک و فهم آیات این درس کامل کنید» و «این آیه را از حفظ بخوانید».

آیه‌های قرائت جلسهٔ اوّل، آیه‌های ۱ تا ۱۲ سورهٔ قصص است که از صفحه‌های ۳۸۵ و ۳۸۶ قرآن کامل گرفته شده و سرآغاز داستان حضرت موسی است. کتاب آن را با کادر «خواندن در گروه، استماع و فردخوانی» پیش می‌برد. روش مطالعه مثل درس‌های قبل است؛ آیه‌ها را برای یکدیگر بخوانید و به قرائت آموزشی گوش بدهید.

این آیه‌ها اوّل خبر موسی و فرعون را بازگو می‌کنند و بعد به خانهٔ فرعون و وحی خدا به مادر موسی می‌رسند. آیه‌ها را همان ترتیبی بخوان که کتاب خواسته. با این کار تلفظ و آهنگشان در ذهنت درست بنشیند.

مرحلهٔ ۱: خواندن در گروه

آیه‌ها را در گروه دو یا سه نفره برای هم بخوانید؛ هر کس یک جمله بخواند تا وقف‌ها و اتصال‌ها به گوش همه برسد.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی

📖 متن کتاب:

﴿تِلکَ آیَتُ الْکِتابِ الْمُبین، نَتْلوا عَلَیکُم مِن نَّبَاِ مَوسی وَفِرعَونَ بِالْحَقِّ لِقَومٍ یُؤمِنون، اِنَّ فِرعَونَ عَلا فِی الْاَرضِ وَجَعَلَ اَهلَها شِیَعاً یَستَضعِفُ طائِفَةً مِنهُم یُذَبِّحُ اَبناءَهُم وَیَستَحیی نِساءَهُم اِنَّهُ کانَ مِنَ الْمُفسِدین﴾ (سورهٔ قصص، آیه‌های ۱ تا ۳) — «این آیه‌های کتاب روشن است؛ برای تو از خبر موسی و فرعون به حق می‌خوانیم، برای گروهی که ایمان می‌آورند. آری، فرعون در زمین برتری جست و مردمش را گروه‌گروه کرد؛ یک گروهشان را ناتوان می‌کرد، پسرانشان را سر می‌برید و زنانشان را زنده نگه می‌داشت؛ آری او از تباهکاران بود.»

آیهٔ اوّل مثل یک دی‌باچهٔ داستان عمل می‌کند: خدا می‌گوید «تِلکَ آیَتُ الْکِتابِ الْمُبین» یعنی این آیه‌های کتاب روشن است و بعد می‌گوید از خبر موسی و فرعون «بِالْحَقِّ» یعنی بر پایهٔ حق برای تو می‌خوانیم. نکتهٔ ظریف این است که این خبر «لِقَومٍ یُؤمِنون» است؛ یعنی برای گروهی که ایمان می‌آورند.

پس قرآن خبرش را برای مؤمنان می‌خواند تا از نتیجهٔ استضعاف و استکبار درس بگیرند. «شِیَعاً» هم جمع «شِیعَة» است و یعنی گروه و دسته. فرعون مردم را گروه‌گروه کرد تا گروهی را زیر فشار بگذارد؛ همین دسته‌بندی، ریشهٔ سخن «مُستَضعِف» و «مُستَکبِر» در این داستان است.

🎮 بازی تطبیق: هر مورد را به جفت درستش وصل کن، بعد «بررسی» را بزن!

۰ از ۵ وصل شد

ترکیب قرآنی

معنا

ردیفکلمهمعنا
۱نَتْلُواتلاوت می‌کنیم، می‌خوانیم
۲نَبَأخبر؛ جمع: اَنباء
۳نُریدمی‌خواهیم
۴نَجعَلقرار می‌دهیم
۵اَئِمَّةجمع امام؛ پیشوایان
۶وارِثینجانشینان

فعالیت اول کتاب (ص ۵۱) — جدول معنای واژه‌های آیه‌های جلسهٔ اوّل

فعالیت دوم (کتاب — ص ۵۱ و ۵۲)

معنای ترکیب‌ها و جمله‌های قرآنی جلسهٔ اوّل را بنویس.

📖 متن کتاب:

﴿وَاَوحَینا اِلی اُمِّ موسی اَنِ اِرضَعیِه فَاِذا خِفتَ عَلَیهِ فَاَلقیِه فِی الْیَمِّ وَلا تَخافی وَلا تَحزَنی اِنّا رادُّهُ اِلَیکِ وَجاعِلُهُ مِنَ الْمُرسَلین، فَاِلتَقَطَهُ آلُ فِرعَونَ لِیَکونَ لَهُم عَدُوّاً وَحَزَناً اِنَّ فِرعَونَ وَهامانَ وَجُنودَهُما کانوا خاطِئین، وَقالَتِ اِمرَاَةُ فِرعَونَ قُرَّةُ عَینٍ لِی وَلَکَ لا تَقتُلوهُ عَسی اَن یَنفَعَنا اَو نَتَّخِذَهُ وَلَداً وَهُم لا یَشعُرون﴾ (سورهٔ قصص، آیه‌های ۷ تا ۹) — «و به مادر موسی وحی کردیم که به او شیر بده؛ هرگاه بر او ترسیدی او را در یَمّ (رود نیل) بینداز و نترس و غمگین مباش؛ ما او را به تو بازمی‌گردانیم و او را از پیامبران قرار می‌دهیم. پس خاندان فرعون او را برداشتند تا (این‌که) برای آنها دشمن و مایهٔ اندوه شود؛ آری، فرعون و هامان و سپاهیانشان خطاکار بودند. و همسر فرعون گفت: (این کودک) روشنی چشم من و توست؛ او را نکشید، شاید به ما سود رساند یا او را فرزند خود بگیریم؛ و آنها نمی‌دانستند.»

در این آیه‌ها نکتهٔ عجیبی هست: فرعون دشمن را به خانهٔ خودش آورد و نمی‌دانست همین کودک، برون‌کنندهٔ حکومت او می‌شود. «رادُّهُ اِلَیکِ» یعنی ما او را به تو بازمی‌گردانیم. خدا هم این وعده را چگونه اجرا کرد که خوردن شیر هر مادر شیرده‌ای را بر موسی حرام کرد تا کار به آغوش مادر خودش برسد (آیهٔ ۱۲: «وَحَرَّمنا عَلَیهِ الْمَراضِعَ مِن قَبلُ»).

«مَراضِع» جمع «مَرضَع» است و یعنی مادرانِ شیرده. «قُرَّةُ عَین» در سخن عزیز فرعون یعنی روشنی و خوشی چشم. این دو واژه را در جدول فعالیت اوّل هم می‌بینی.

پس دشمنان با نقشهٔ خودشان بذر نابودی خودشان را کاشتند. این یکی از درس‌های بزرگ داستان موسی است. از همین آیه‌ها برای مؤمنان روشن می‌شود که نقشهٔ خدا از همهٔ نقشه‌ها برتر است.

درک و فهم آیات — فعالیت سوم (ص ۵۲)

ترجمهٔ دو آیهٔ آغازین سورهٔ قصص را کامل کن: ﴿تِلکَ آیَتُ الْکِتابِ الْمُبین، نَتْلوا عَلَیکُم مِن نَّبَاِ مَوسی وَفِرعَونَ بِالْحَقِّ لِقَومٍ یُؤمِنون﴾

در ادامهٔ فعالیت کتاب، داستان رسیدن حضرت موسی به شهر «مَدیَن» آمده است: وقتی به این شهر رسید از شدت خستگی به سایهٔ درختی پناه برد و در آن شهر هیچ‌کس و هیچ‌چیز نداشت. اما خدا را از یاد نبرد و چنین دعا کرد: ﴿رَبِّ اِنّی لِما اَنزَلتَ اِلَیَّ مِن خَیرٍ فَقیرٌ﴾ (سورهٔ قصص، آیهٔ ۲۴).

کتاب پیام قرآنی این دعا را چنین آورده: «پروردگارا، هر خیر و نیکی بر من فرستی، به آن نیازمندم.» چه خوب است این دعای زیبا و پرمعنا را حفظ کنیم. بعد آن را با توجه به معنایش در قنوت نماز خود بخوانیم.

پیام قرآنی — دعای حضرت موسی (کتاب — ص ۵۲)

دعای حضرت موسی در شهر مَدیَن را بنویس، ترجمه کن و بگو کتاب چه توصیه‌ای دربارهٔ آن دارد.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۵ از ۱۲