جزوهٔ درس — صفحات ۵۷ تا ۶۵ کتاب
جزوهٔ درس ۶: معبودهای باطل چون تار عنکبوتاند
درس ششم با یک مثال تکاندهنده شروع میشود: تکیهگاههای باطل مثل خانهٔ عنکبوتاند؛ با یک فوت از هم میپاشند. پایهٔ این عنوان، آیهٔ مقدمهٔ درس است؛ آیهٔ ۴۱ سورهٔ عنکبوت که میگوید مثال کسانی که بهجای خدا سرپرستانی گرفتهاند، مانند عنکبوتی است که خانهای (از تار) بافته و سستترین خانهها خانهٔ عنکبوت است. در جلسهٔ اوّل با آیههای ۱ تا ۹ همین سوره آشنا میشوی؛ آیههایی که میگویند ادعای ایمان کافی نیست و خدا مؤمنان را آزمایش میکند تا راستگویان از دروغگویان شناخته شوند. همانجا قانون نیکی به پدر و مادر و مرز اطاعتشان را هم یاد میگیری. جلسهٔ دوم تمرین تلفظ دو حرف «ظ» و «ض» است؛ «ظ» درشت و پُر (مُفَخَّم) ادا میشود و «ض» درشت و محکم. بعد آیههای ۴۱ تا ۴۶ سورهٔ عنکبوت را میخوانی؛ جملهٔ «اِنَّ الصَّلاةَ تَنْهی عَنِ الْفَحشاءِ وَالْمُنکَرِ» و وعدهٔ آخرین آیهٔ سوره که کوشش، شرط هدایت است. بخش پایانی هم با جدول جایگاه زن در قرآن نشان میدهد ملاک برتری، تقوای الهی است. اوّل بخشها را بخوان، بعد خودت جواب سؤالها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.
هدف درس
میگویی چرا خانهٔ عنکبوت سستبنیان است و مثال آیهٔ ۴۱ سورهٔ عنکبوت دربارهٔ چه کسانی به کار میرود.
مینویسی آیهٔ ۴۱ سورهٔ عنکبوت را با ترجمهٔ کتاب و معنای واژههایی مانند «اِتَّخَذوا» و «مِن دون» و «اَولِیاء» و «اَوهَن».
میگویی چرا گفتنِ «ایمان آوردیم» کافی نیست و خدا مؤمنان را آزمایش میکند تا راستگویان از دروغگویان شناخته شوند.
مییابی نیکی به پدر و مادر چه جایگاهی دارد و تنها مرز اطاعت از آنها چیست.
میخوانی حرف «ظ» را درشت و پُر (مُفَخَّم) و حرف «ض» را درشت و محکم و تفاوتشان را با گوش دادن به قرائت آموزشی میگیری.
مینویسی اثر نماز در آیهٔ ۴۵ سورهٔ عنکبوت و پیام آخرین آیهٔ سوره را که کوشش، شرط هدایت است.
نکات کلیدی
- ★درس ششم با عنوانی شاعرانه باز میشود: «معبودهای باطل چون تار عنکبوتاند»؛ یعنی هر چه غیر از خدا را سرپرست و یاور خود بگیری، مثل خانهٔ عنکبوت است: ظاهری دارد ولی استحکامی ندارد؛ پایهٔ این عنوان، آیهٔ مقدمهٔ درس یعنی آیهٔ ۴۱ سورهٔ عنکبوت است و کتاب این عنوان و آیه را در صفحهٔ ۵۷ کنار هم آورده است (ص ۵۷).
- ★آیهٔ مقدمهٔ درس: ﴿مَثَلُ الَّذینَ اِتَّخَذوا مِن دونِ اللهِ اَولِیاءَ کَمَثَلِ الْعَنکَبوتِ اِتَّخَذَت بَیتاً وَاِنَّ اَوهَنَ الْبُیوتِ لَبَیتُ الْعَنکَبوتِ لَو کانوا یَعْلَمون﴾؛ ترجمهٔ کتاب: «مثال کسانی که بهجای خدا سرپرستانی گرفتهاند، مانند مثال عنکبوت است که خانهای (از تار) گرفته (بافته) است؛ و آری سستترین خانهها خانهٔ عنکبوت است، اگر میدانستند.» (ص ۵۷)
- ★خانهٔ عنکبوت از تارهای لطیف و بیمیزان بافته میشود؛ کمترین باد یا حرکتی آن را میپاشاند و خود عنکبوت هم بهجای اینکه تکیهگاهش باشد، گاهی در تار خود گرفتار میشود؛ تکیهگاههای ساختگیِ غیر خدا هم شکل و شمایلی از قدرت دارند اما با اولین سختی از هم میپاشند؛ «لَو کانوا یَعْلَمون» یعنی اگر میدانستند یا ای کاش میدانستند و نادانیِ نگاهنکردن را نشان میدهد (ص ۵۷).
- ★آیههای قرائت جلسهٔ اوّل، آیههای ۱ تا ۹ سورهٔ عنکبوت است که از صفحههای ۳۹۶ و ۳۹۷ قرآن کامل گرفته شده و با یک پرسش بزرگ آغاز میشود: آیا مردم گمان میکنند فقط بگویند «ایمان آوردیم» و رها شوند؟ این آیهها دربارهٔ آزمایششدن مؤمنان، بینیازی خدا و نیکی به پدر و مادر حرف میزنند (ص ۵۸).
- ★آیههای ۱ و ۲ عنکبوت: ﴿اَحَسِبَ النّاسُ اَن یُترَکوا اَن یَقولوا آمَنّا وَهُم لا یُفتَنون، وَلَقَد فَتَنّا الَّذینَ مِن قَبلِهِم فَلَیَعْلَمَنَّ اللهُ الَّذینَ صَدَقوا وَلَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبین﴾؛ ترجمهٔ کتاب: «آیا مردم گمان کردند که رها شوند که بگویند ایمان آوردیم و آزمایش نشوند؟ و ما کسانی را که پیش از آنها بودند آزمودیم؛ پس خداوند یقیناً راستگویان را میشناسد و یقیناً دروغگویان را (هم) میشناسد.» (ص ۵۸ و ۵۹)
- ★«یُترَکوا» یعنی به حال خود رها شوند و «یُفتَنون» از «فِتنَة» یعنی آزمایش شدن؛ ادعای ایمان کافی نیست و ایمان مثل طلا باید در آتش آزمایش بیاید تا اصالتش معلوم شود؛ آزمایشها حسابشدهاند؛ سختی امروز تو، ورزشگاه ایمان توست و نتیجهاش در آیندهٔ خودت معلوم میشود (ص ۵۹).
- ★آیهٔ ۶ عنکبوت میگوید ﴿وَمَن جاهَدَ فَاِنَّما یُجاهِدُ لِنَفْسِهِ﴾ یعنی هر کس تلاش کند به نفع خودش تلاش کرده است؛ خدا از همه بینیاز است («اِنَّ اللهَ لَغَنِیٌّ عَنِ الْعالَمین») و وعدهٔ آیهٔ ۷ میگوید بدیهای مؤمنانِ شایستهکار را پاک و کارهایشان را زیبا پاداش میدهد (ص ۵۹).
- ★آیهٔ ۸ عنکبوت دو قانون را کنار هم میگذارد: نیکی به پدر و مادر سفارش همیشگی خداست («وَوَصَّینَا الاِنسانَ بِوالِدَیهِ اِحساناً»)، اما اگر آنها بخواهند تو را به شرک کشانند، آنجا جای اطاعت نیست و خدا میگوید «فَلا تُطِعهُما»؛ پس مرز اطاعت پدر و مادر همان مرز فرمان خداست؛ «اِلَیَّ مَرجِعُکُم» هم یادآوری میکند همهٔ ما روزی به سوی خدا برمیگردیم و آنجا از کارهایمان خبر داده میشویم (ص ۵۹).
- ★جلسهٔ دوم با تمرین تلفظ دو حرف «ظ» و «ض» شروع میشود: «ظ» مثل «ذ» بهصورت نوکزبانی تلفظ میشود ولی با یک تفاوت مهم: «ظ» درشت و پُر (مُفَخَّم) ادا میگردد و فضای دهان را پر میکند؛ نمونههای کتاب: «یُخْرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ اِلَی النّور» و «فَاللهُ خَیرٌ حافِظاً»؛ «ض» هم نوکزبانی است و تلفظش درشت و محکم میگردد؛ مانند «غَیرِ الْمَغْضوبِ عَلَیهِم وَلا الضّالّین» (ص ۶۱).
- ★«ض» و «ظ» هر دو درشتاند، اما جای صدایشان و میزان پر بودنشان فرق دارد؛ با گوش دادن به قرائت آموزشی این تفاوت را میگیری؛ کتاب در ص ۶۲ میگوید به قرائت آیات درس گوش دهید و ضمن توجه به صحت قرائت، به نحوهٔ تلفظ «ظ» و «ض» دقت کنید تا به این شیوهٔ فصیح و زیبا بخوانید (ص ۶۱ و ۶۲).
- ★آیههای قرائت جلسهٔ دوم، آیههای ۴۱ تا ۴۶ سورهٔ عنکبوت است که از صفحههای ۴۰۱ و ۴۰۲ قرآن کامل گرفته شدهاند؛ آیههای ۴۲ و ۴۳ میگویند خداوند هر چیزی را که بهجای او میخوانند میداند («مِن شَیءٍ» یعنی هیچ شیء و هیچ موجودی) و این مثالها را برای مردم میزنیم و جز دانایان آنها را درنمییابند؛ پس مثالهای قرآن را عقلِ بیدار و دانایی میفهمد، نه فقط گوش (ص ۶۲ و ۶۳).
- ★آیهٔ ۴۵ عنکبوت: ﴿اتْلُ ما اوحیَ اِلَیکَ مِنَ الْکِتابِ وَاَقِمِ الصَّلاةَ اِنَّ الصَّلاةَ تَنْهی عَنِ الْفَحشاءِ وَالْمُنکَرِ وَلَذِکرُ اللهِ اَکبَرُ وَاللهُ یَعْلَمُ ما تَصْنَعون﴾؛ نمازِ با حضور، مانیع و بازدارنده است؛ «فَحشاء» یعنی کارهای زشت و «مُنکَر» یعنی ناپسندیها؛ اگر اثری ندیدیم، مشکل از نماز نیست، از باحضور نبودن آن است (ص ۶۳).
- ★آخرین آیهٔ سورهٔ عنکبوت (آیهٔ ۶۹): ﴿وَالَّذینَ جاهَدوا فینا لَنَهْدِیَنَّهُم سُبُلَنا وَاِنَّ اللهَ لَمَعَ الْمُحسِنین﴾؛ کتاب میگوید این آیه یکی از زیباترین و امیدبخشترین آیات قرآن کریم است و سفارش میکند آن را بنویسی و حفظ کنی؛ قاعدهٔ طلایی آیه: کوشش، شرط هدایت است؛ هر کس در راه خدا تلاش کند، خدا راههای درست را به او نشان میدهد؛ اول «جاهَدوا فینا» بیا، بعد «لَنَهْدِیَنَّهُم سُبُلَنا» (ص ۶۵).
- ★بخش «بیشتر بدانیم: جایگاه زن در قرآن» (ص ۶۵؛ برگرفته از کتاب «گذری بر قرآن» تألیف جعفر شیخ الاسلامی) میگوید قرآن چنین حقایقی را زمانی دربارهٔ زنان بیان داشته که کاملاً با افکار آن دوران متفاوت بوده است؛ این مطالب نشان میدهد آنچه در قرآن آمده ریشه در علم الهی دارد و با فطرت ثابت انسانی سازگار است؛ در جدول ص ۶۵ ملاک برتری، تقوای الهی است نه مرد یا زن بودن (حجرات ۱۳).
ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آساندرس است
40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
جزوهٔ آموزش قرآن پایهٔ هشتم — صفحات ۵۷ تا ۶۵ کتاب — آساندرس
پرینت این صفحه فعال نیست — برای مطالعه از خود سایت استفاده کن.
جزوهٔ درس ۶ از ۱۲