فصل ۵: حس و حرکت
علوم هشتم • فصل ۵آزمایش و فعالیتآزمونک ۱۸ سؤالی

فصل ۵: حس و حرکت

چشم، گوش، بینی، زبان و پوست پنج دری هستند که جهان از راهشان پیام به مغزت می‌فرستد!

شروع درس • صفحات ۳۵ تا ۴۶ کتاب

وقتی وارد باغ می‌شوی، بوی گل را حس می‌کنی، صدای پرنده‌ها را می‌شنوی و سردی هوا را می‌فهمی؛ این اطلاعات چه‌طور به دستگاه عصبی تو می‌رسند؟ تو این فصل با اندام‌های حسی مثل چشم و گوش آشنا می‌شوی و می‌بینی هر محرک چه‌طور به پیام عصبی تبدیل می‌شود. بعد هم سراغ دستگاه حرکتی می‌روی: اسکلت، مفصل‌ها و ماهیچه‌هایی که با هم کاری می‌کنند تا بدنت راه برود.

صفحات ۳۵ تا ۳۷ کتاب — شکل‌های ۱ و ۲

اندام‌های حسی و چگونه دیدن

هر محرک فقط در جای خودش حس می‌شود؛ نور با چشم و صوت با گوش!

در طبیعت محرک‌های متفاوتی وجود دارند که روی بدن ما اثر می‌گذارند؛ مثل نور، صوت، مواد شیمیایی، گرما و فشار. اما هر محرک در هر جایی از بدن حس نمی‌شود؛ هر محرک فقط در محل خاص خودش حس می‌شود: نور با چشم، صوت با گوش و گرمی و سردی با پوست. به اندامی که اثر محرک خاصی را دریافت می‌کند و آن را به پیام عصبی تبدیل می‌کند، اندام حسی می‌گویند. مهم‌ترین اندام‌های حسی بدن ما چشم، گوش، بینی، زبان و پوست هستند.

تصویر آغازین فصل ۵ کتاب — حس و حرکت زیر ذره‌بین
تصویر آغازین فصل ۵ کتاب (ص ۳۵)
شکل ۲-الف — یاختهٔ گیرنده و پیوند آن با عصب
شکل ۲ کتاب (ص ۳۷) — گیرندهٔ حسی
شکل ۲-ب — چشم و راه رسیدن پیام به مغز
شکل ۲ کتاب (ص ۳۷) — چشم؛ اندام بینایی
فعالیت — نور را حس می‌کنی؟ (ص ۳۶ کتاب)
  1. ۱چشمان یکی از هم‌کلاسی‌هایت را با پارچه‌ای تیره با احتیاط ببندید.
  2. ۲چراغ‌قوه‌ای را روشن کنید و نور آن را از فاصلهٔ ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متری به بخش‌های مختلف بدن او بتابانید؛ ببینید نور را احساس می‌کند یا نه.
  3. ۳چراغ‌قوه را به پوست نزدیک‌تر کنید و ببینید او چه حسی پیدا می‌کند و چرا در فاصلهٔ نزدیک، نزدیک شدن چراغ‌قوه را می‌فهمد.

💡 با چشم بسته، وجود نور حس نمی‌شود؛ پوست نور را حس نمی‌کند اما گرمای چراغ را حس می‌کند. وقتی چراغ‌قوه نزدیک می‌شود، گرمای بیشتری به پوست می‌رسد و برای همین دانش‌آموز نزدیک شدن آن را می‌فهمد.

حالا سراغ مهم‌ترین اندام حسی برویم: چشم. هرگاه بخواهیم جسمی را ببینیم به نور نیاز داریم؛ در تاریکی چیزی نمی‌بینیم ولی با نور می‌توانیم اجسام را با رنگ‌های مختلف ببینیم. وقتی به صفحهٔ کتاب نگاه می‌کنی، نور از صفحه به چشمت برمی‌گردد و بر یاخته‌های گیرندهٔ نور در چشم اثر می‌کند. این گیرنده‌ها پیام عصبی می‌سازند و پیام از طریق عصب بینایی به مغز می‌رود. مغز با اطلاعات دریافتی تصویری از جسم می‌سازد و تو آن را می‌بینی.

لایهٔ داخلی چشم را شبکیه می‌نامند. در این لایه دو نوع یاختهٔ گیرندهٔ نوری وجود دارد: گیرندهٔ مخروطی و گیرندهٔ استوانه‌ای. این یاخته‌ها اثر نور را به پیام عصبی تبدیل می‌کنند. گیرنده‌های مخروطی سه نوع‌اند و هر کدام به یکی از رنگ‌های اصلی نور، یعنی قرمز، آبی و سبز، حساسیت دارند؛ با تحریک این یاخته‌ها رنگ اجسام را می‌بینی. گیرنده‌های استوانه‌ای دید سیاه و سفید دارند و تعدادشان بیشتر است. پیام عصبی هم از راه عصب بینایی به مرکز حس بینایی در قسمت پس‌سری قشر مخ می‌رود.

ویژگیگیرندهٔ مخروطیگیرندهٔ استوانه‌ای
تعدادکمتربیشتر
نوع دیدرنگیسیاه و سفید
حساسیتبه سه رنگ اصلی نور: قرمز، آبی و سبزبه وجود نور و تشکیل تصویر سیاه و سفید

دو گیرندهٔ نوری شبکیه

نکته — کوری رنگی
دیدن رنگ‌ها به کار درست هر سه نوع گیرندهٔ مخروطی بستگی دارد. اگر یکی از این سه نوع گیرنده درست کار نکند، فرد بعضی رنگ‌ها را از هم تشخیص نمی‌دهد؛ مثلاً قرمز و سبز برایش شبیه یکدیگر می‌شوند. به این حالت کوری رنگی می‌گویند که معمولاً ارثی است و چشم‌پزشک با آزمایش‌های ویژه آن را تشخیص می‌دهد.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۵ از ۱۵