جزوهٔ فصل ۲: عددهای اول

جزوهٔ درس — صفحه‌های ۱۹ تا ۲۸ کتاب ریاضی هشتم (چاپ ۱۴۰۵)

جزوهٔ فصل ۲: عددهای اول

این جزوه همهٔ مطالب امتحانی فصل «عددهای اول» را یک‌جا و ساده‌روان جمع کرده است: سه دستهٔ عددهای طبیعی (اول، مرکب و یک)، تجزیه با نمودار درختی، غربال معروف اراتوستن، مرز بررسی برای فهمیدن اول‌بودن یک عدد، نسبت به هم اول‌بودن و کاربرد امروزی عددهای اول در رمزگذاری پیام‌ها. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

عدد اول، عدد مرکب و وضعیت خاص عدد ۱ را تعریف می‌کنی و هر عدد طبیعی را در یکی از سه دسته می‌گذاری.

۲

هر عدد مرکب را با نمودار درختی به ضرب شمارنده‌های اول تجزیه می‌کنی.

۳

گام‌های غربال اراتوستن را اجرا می‌کنی و می‌دانی خط‌زدن مضرب‌ها تا کجا ادامه دارد.

۴

برای بررسی اول‌بودن یک عدد، مرز بررسی را با مربع عددهای اول پیدا می‌کنی و فقط تقسیم‌های لازم را انجام می‌دهی.

۵

نسبت به هم اول‌بودن دو عدد را با ب.م.م تشخیص می‌دهی؛ حتی وقتی هر دو مرکب‌اند.

۶

ویژگی‌های ویژهٔ عددهای اول مثل زوج‌بودن فقط عدد ۲ و جفت‌های دوقلو را نام می‌بری.

نکات کلیدی

  1. ★عدد اول، عدد طبیعی بزرگ‌تر از یک است که هیچ شمارنده‌ای جز ۱ و خودش ندارد؛ یعنی دقیقاً دو شمارنده دارد؛ مثل ۱۱ که فقط بر ۱ و ۱۱ بخش‌پذیر است (ص ۲۰).
  2. ★عدد مرکب عددی است که بتوان آن را به صورت ضرب دو عدد طبیعی بزرگ‌تر از ۱ نوشت؛ مثل ۲۴ که می‌شود ۲ ضربدر ۲ ضربدر ۲ ضربدر ۳ (ص ۲۰).
  3. ★عدد ۱ نه اول است و نه مرکب؛ اول نیست چون تعریف عدد اول دو شمارندهٔ متفاوت می‌خواهد و ۱ فقط یک شمارنده دارد؛ مرکب هم نیست چون نمی‌توان آن را به ضرب دو عدد بزرگ‌تر از ۱ نوشت؛ پس عددهای طبیعی سه دسته‌اند (ص ۲۱).
  4. ★تجزیه یعنی نوشتن عدد مرکب به صورت ضرب شمارنده‌های اولش؛ با نمودار درختی عدد را به ضرب‌های کوچک‌تر می‌شکنیم تا همهٔ شاخه‌ها به عدد اول برسند؛ ۱۲ = ۲×۲×۳؛ در تجزیه همهٔ عامل‌ها باید اول باشند، پس ۴×۶ هنوز تجزیهٔ کامل ۱۲ نیست (ص ۲۰).
  5. ★کتاب می‌گوید نوشتهٔ تجزیهٔ هر عدد تنها از راه تغییر ترتیب می‌تواند فرق کند؛ مثلاً ۱۲ = ۲×۲×۳ = ۲×۳×۲ = ۳×۲×۲ — همه یک تجزیه‌اند.
  6. ★غربال اراتوستن: ۱) عددهای ۱ تا عدد دلخواه را بنویس؛ ۲) عدد ۱ را خط بزن؛ ۳) عدد خط‌نخوردهٔ بعدی را در نظر بگیر (اوّلین بار ۲)؛ ۴) مضرب‌های بزرگ‌تر از خودش را خط بزن؛ ۵) همین کار را با ۳، ۵ و ۷ ادامه بده؛ ۶) عددهای خط‌نخورده اول‌اند (ص ۲۴ و ۲۵).
  7. ★خط‌زدن مضرب‌ها را تا عدد اولی ادامه می‌دهیم که مربع آن بین عددهای نوشته‌شده نباشد؛ چون هر عدد مرکب، دست‌کم یک شمارندهٔ اول کوچک‌تر یا مساوی جذر خودش دارد (ص ۲۵).
  8. ★در غربال عددهای ۱ تا ۱۰۰ فقط مضرب‌های ۲، ۳، ۵ و ۷ کافی است؛ چون مربع ۷ یعنی ۴۹ از ۱۰۰ کوچک‌تر و مربع ۱۱ یعنی ۱۲۱ از ۱۰۰ بزرگ‌تر است (ص ۲۷ تمرین ۳).
  9. ★شمار عددهای اول کوچک‌تر از ۱۰۰ برابر ۲۵ است: ۹ عدد در بازهٔ ۱ تا ۲۵، ۶ عدد در ۲۶ تا ۵۰، ۶ عدد در ۵۱ تا ۷۵ و ۴ عدد در ۷۶ تا ۱۰۰ (ص ۲۵).
  10. ★در غربال ۱ تا ۱۰۰ اولین عددی که خط می‌خورد خودِ عدد ۱ است؛ و اولین مضرب ۷ که در مرحلهٔ حذف مضرب‌های ۷ خط می‌خورد ۴۹ است؛ چون مضرب‌های کوچک‌تر ۷ مثل ۱۴ و ۲۱ و ۲۸ و ۳۵ و ۴۲ مضرب ۲ یا ۳ یا ۵ هم هستند و قبلاً خط خورده‌اند (ص ۲۷ تمرین ۵).
  11. ★برای بررسی اول‌بودن یک عدد لازم نیست آن را بر همهٔ عددها تقسیم کنیم؛ فقط بر عددهای اولی تقسیم می‌کنیم که مربعشان از خود عدد بزرگ‌تر شود؛ ۹۷: مربع ۱۱ = ۱۲۱ از ۹۷ بزرگ‌تر است پس فقط تقسیم بر ۲، ۳، ۵ و ۷ لازم است و چون همه باقیمانده دارند، ۹۷ اول است (ص ۲۶).
  12. ★عدد ۱۴۳ مرکب است؛ چون مرز بررسی‌اش ۱۱ است (مربع ۱۱ = ۱۲۱ از ۱۴۳ کوچک‌تر) و ۱۴۳ تقسیم بر ۱۱ دقیقاً ۱۳ می‌شود؛ یعنی ۱۴۳ = ۱۱ ضربدر ۱۳ (ص ۲۶).
  13. ★برای عددهای کوچک‌تر از ۱۲۰، حداکثر ۴ تقسیم بر عددهای اول ۲، ۳، ۵ و ۷ کافی است؛ چون مربع ۱۱ یعنی ۱۲۱ از ۱۲۰ بزرگ‌تر است (ص ۲۷ تمرین ۴).
  14. ★دو عدد وقتی نسبت به هم اول‌اند که بزرگ‌ترین شمارندهٔ مشترک (ب.م.م) آن‌ها برابر ۱ باشد؛ مثل ۸ و ۹ که هر دو مرکب‌اند ولی شمارندهٔ مشترکشان فقط ۱ است؛ دو عدد اول متفاوت همیشه نسبت به هم اول‌اند (ص ۲۲).
  15. ★تنها عدد اول زوج، عدد ۲ است؛ بقیهٔ عددهای زوج همگی بر ۲ بخش‌پذیرند و مرکب می‌شوند؛ سرنخ مسئلهٔ کتاب: مجموع دو عدد اول ۹۹ است؛ چون ۹۹ فرد است یکی از دو عدد باید زوج باشد؛ پس جواب ۲ و ۹۷ است (ص ۲۷).
  16. ★دو عدد اولی که با هم دو واحد اختلاف دارند، جفت عدد اول دوقلو نامیده می‌شوند؛ مثل ۳ و ۵ یا ۱۱ و ۱۳ یا ۱۰۱ و ۱۰۳؛ تنها سه‌قلوی اول، سه عدد ۳ و ۵ و ۷ هستند و ریاضی‌دانان حدس می‌زنند شمار جفت‌های دوقلو پایان ندارد ولی تا امروز ثابت نشده است.
  17. ★کاربرد امروزی: چون عددهای اول تجزیه و شکسته نمی‌شوند، از آن‌ها برای رمزگذاری و رمزگشایی پیام‌ها در دنیای رایانه‌ها استفاده می‌شود؛ ضرب دو عدد اول بزرگ آسان است اما پیدا کردن دو عامل اول از روی حاصل‌ضرب عملاً ناممکن است (ص ۱۹).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ ریاضی پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۱۹ تا ۲۸ کتاب ریاضی هشتم (چاپ ۱۴۰۵) — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۲ از ۹