جزوهٔ فصل ۳: چند ضلعی‌ها

جزوهٔ درس — صفحه‌های ۲۹ تا ۵۰ کتاب ریاضی هشتم (چاپ ۱۴۰۵)

جزوهٔ فصل ۳: چند ضلعی‌ها

این جزوه همهٔ مطالب امتحانی فصل «چند ضلعی‌ها» را یک‌جا و ساده‌روان جمع کرده است: تعریف چندضلعی و دو نوع محدب و مقعر، چندضلعی منتظم و خط‌های تقارن و مرکز تقارن، قانون‌های توازی و تعامد، خانوادهٔ چهارضلعی‌ها با ویژگی قطرهایشان، فرمول طلایی زاویه‌های داخلی و خارجی و در آخر راز کاشی‌کاری بدون جای خالی. اوّل بخش‌ها را بخوان، بعد جواب سؤال‌ها را حدس بزن و آخر با کلیک روی «دیدن جواب» چک کن.

هدف درس

۱

چندضلعی را تعریف می‌کنی و تشخیص می‌دهی کدام شکل چندضلعی محدب، مقعر یا منتظم است.

۲

می‌دانی چندضلعی منتظم n ضلعی دقیقاً n خط تقارن دارد و تعدد زوج مرکز تقارن دارد.

۳

مرکز تقارن را با دوران ۱۸۰ درجه (ترفند کاغذ پوستی) بررسی می‌کنی.

۴

قانون‌های توازی و تعامد را با خط مورب به کار می‌بری و زاویه‌های مساوی پیدا می‌کنی.

۵

ویژگی‌های متوازی‌الاضلاع، مستطیل، لوزی، مربع و ذوزنقه و قطرهایشان را از هم جدا می‌کنی.

۶

مجموع زاویه‌های داخلی و خارجی هر چندضلعی را حساب می‌کنی و شرط کاشی‌کاری را توضیح می‌دهی.

نکات کلیدی

  1. ★چندضلعی یعنی خط شکستهٔ بسته‌ای که ضلع‌هایش یکدیگر را قطع نکنند؛ مگر در رأس‌ها که دو ضلع به هم می‌رسند؛ خط شکستهٔ باز یا شکلی که دو ضلعش همدیگر را قطع کرده‌اند چندضلعی نیست (ص ۲۹).
  2. ★چندضلعی محدب همهٔ زاویه‌های داخلی‌اش کمتر از ۱۸۰ درجه است و مثل توپ بیرون می‌زند؛ چندضلعی مقعر دست‌کم یک زاویهٔ داخلی بزرگ‌تر از ۱۸۰ درجه دارد و فرورفتگی دارد (ص ۲۹).
  3. ★چندضلعی منتظم یعنی همهٔ ضلع‌ها با هم و همهٔ زاویه‌ها با هم مساوی‌اند؛ لوزی با زاویه‌های نامساوی منتظم نیست، اما لوزی با زاویهٔ قائمه همان مربع است (کار در کلاس ص ۳۰).
  4. ★خط تقارن خطی است که اگر شکل را روی آن تا کنی، دو نیمه دقیقاً روی هم می‌افتند؛ مثلث متساوی‌الاضلاع ۳ خط تقارن و مربع ۴ خط تقارن دارد؛ قاعدهٔ کلی: چندضلعی منتظم n ضلعی دقیقاً n خط تقارن دارد؛ پس نه‌ضلعی منتظم ۹ خط و ده‌ضلعی منتظم ۱۰ خط تقارن دارد (ص ۳۰).
  5. ★تقارن مرکزی: اگر شکلی را حول یک نقطه ۱۸۰ درجه دوران دهیم و روی خودش منطبق شود، آن نقطه مرکز تقارن است؛ ترفند کتاب: کاغذ پوستی را روی نقطه بگذار و نیم‌دور بچرخان (ص ۳۲).
  6. ★چندضلعی منتظم با تعداد ضلع زوج مرکز تقارن دارد (مربع و شش‌ضلعی منتظم) و با تعداد ضلع فرد ندارد (مثلث متساوی‌الاضلاع و پنج‌ضلعی منتظم)؛ حقهٔ تشخیص: رأس شکل را نسبت به نقطهٔ O قرینه کن؛ اگر تصویرش بیرون از شکل افتاد، O مرکز تقارن نیست.
  7. ★دو خط وقتی موازی‌اند که هر خط موربی آن‌ها را با زاویه‌های مساوی قطع کند؛ هر خطی که دو خط موازی را قطع کند با آن‌ها زاویه‌های مساوی می‌سازد (ص ۳۴).
  8. ★قانون‌های توازی و تعامد: اگر دو خط هر دو بر یک خط سوم عمود باشند، با هم موازی‌اند؛ اگر دو خط با هم موازی باشند و خطی بر یکی عمود شود، بر دیگری هم عمود است؛ خط سومی که یکی از دو موازی را قطع کند، دیگری را هم قطع می‌کند (ص ۳۶).
  9. ★خانوادهٔ چهارضلعی‌ها: متوازی‌الاضلاع ضلع‌های روبه‌رو موازی و مساوی دارد؛ مستطیل متوازی‌الاضلاعی با چهار زاویهٔ قائمه است؛ لوزی متوازی‌الاضلاعی با چهار ضلع مساوی؛ مربع هم مستطیل است و هم لوزی؛ ذوزنقه دست‌کم یک جفت ضلع روبه‌رو موازی دارد (ص ۳۸).
  10. ★قطرها: در متوازی‌الاضلاع قطرها یکدیگر را نصف می‌کنند؛ در مستطیل قطرها با هم مساوی هم هستند؛ در لوزی قطرها بر هم عمودند و هر یک را نصف می‌کنند؛ در مربع قطرها مساوی، عمود و نصف‌کنندهٔ هم‌اند (ص ۴۰ و ۴۱).
  11. ★پیوند هندسه و جبر (ص ۳۹): ضلع‌های روبه‌روی متوازی‌الاضلاع مساوی‌اند؛ ۲x منهای ۳ = ۷ پس ۲x = ۱۰ و x = ۵؛ در متوازی‌الاضلاع دیگر ۳x منهای ۱ = ۷۱ پس ۳x = ۷۲ و x = ۲۴.
  12. ★مجموع دو زاویهٔ مجاور روی یک خط ۱۸۰ درجه است؛ تمرین ص ۳۷: ۲x منهای ۲۵ به‌علاوهٔ ۱۵۵ = ۱۸۰ پس ۲x = ۵۰ و x = ۲۵؛ و x به‌علاوهٔ ۴۰ به‌علاوهٔ ۶۰ = ۱۸۰ پس x = ۸۰.
  13. ★مجموع زاویه‌های داخلی: چندضلعی را از یک رأس به رأس‌های دیگر تقسیم کن؛ شمار مثلث‌ها همیشه دو واحد کمتر از تعداد ضلع‌هاست؛ پس مجموع زاویه‌های داخلی = (تعداد ضلع‌ها منهای ۲) ضربدر ۱۸۰؛ مثلث ۱۸۰، چهارضلعی ۳۶۰، پنج‌ضلعی ۵۴۰ و شش‌ضلعی ۷۲۰ درجه (ص ۴۲ و ۴۳).
  14. ★اندازهٔ هر زاویهٔ داخلی چندضلعی منتظم n ضلعی = (n منهای ۲) ضربدر ۱۸۰ تقسیم بر n؛ شش‌ضلعی منتظم: ۷۲۰ تقسیم بر ۶ = ۱۲۰ درجه؛ هفت‌ضلعی مجموع ۵×۱۸۰ = ۹۰۰؛ دوازده‌ضلعی مجموع ۱۰×۱۸۰ = ۱۸۰۰ و هر زاویه ۱۵۰ درجه (ص ۴۳ و ۴۴).
  15. ★زاویهٔ خارجی هر رأس چندضلعی محدب، زاویهٔ بین یک ضلع و امتداد ضلع دیگر است؛ هر زاویهٔ خارجی مثلث برابر مجموع دو زاویهٔ داخلی دیگر آن است؛ مجموع زاویه‌های خارجی هر چندضلعی محدب همیشه ۳۶۰ درجه است و به شمار ضلع‌ها بستگی ندارد (ص ۴۶).
  16. ★هر زاویهٔ خارجی چندضلعی منتظم n ضلعی = ۳۶۰ تقسیم بر n؛ چندضلعی منتظم با زاویهٔ خارجی ۴۰ درجه: ۳۶۰ تقسیم بر ۴۰ = ۹؛ پس نه‌ضلعی منتظم است (ص ۴۵).
  17. ★کاشی‌کاری: کاشی‌ها باید بدون روی‌هم‌افتادن و بدون جای خالی کنار هم بنشینند؛ در هر نقطهٔ دیدار کاشی‌ها مجموع زاویه‌ها باید دقیقاً ۳۶۰ درجه باشد؛ با مربع (۴×۹۰) و شش‌ضلعی منتظم (۳×۱۲۰) می‌شود اما با پنج‌ضلعی منتظم (۱۰۸ درجه) نمی‌شود چون هیچ مضربی از ۱۰۸ برابر ۳۶۰ نمی‌شود (ص ۴۲).
  18. ★در هر رأس، زاویهٔ داخلی و خارجی مکمل هم‌اند (جمعشان ۱۸۰)؛ مثلاً هشت‌ضلعی منتظم: مجموع داخلی‌ها ۶×۱۸۰ = ۱۰۸۰، هر زاویهٔ داخلی ۱۳۵ و هر زاویهٔ خارجی ۱۸۰ منهای ۱۳۵ = ۴۵ درجه؛ آزمون درستی: ۸×۴۵ = ۳۶۰ (تمرین مرور فصل ص ۵۰).
  19. ★حشره‌ای که روی لبهٔ باغچه می‌دود در هر گوشه به اندازهٔ زاویهٔ خارجی می‌چرخد و پس از یک دور کامل مجموع چرخش‌هایش ۳۶۰ درجه می‌شود؛ در متوازی‌الاضلاع هم زاویه‌های خارجی روبه‌رو دو به دو مساوی‌اند (ص ۴۹).

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

جزوه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمره و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

جزوهٔ ریاضی پایهٔ هشتم — صفحه‌های ۲۹ تا ۵۰ کتاب ریاضی هشتم (چاپ ۱۴۰۵) — آسان‌درس

جزوهٔ درس ۳ از ۹