از کاشیکاریهای قدیمی تا زاویههای یک ششضلعی؛ هندسه همهجا هست!
شروع درس • صفحات ۲۹ تا ۵۰ کتاب
در این فصل چندضلعیها را از نزدیک میشناسیم: چه شکلی چندضلعی است و چه شکلی نیست، چندضلعی منتظم چه ویژگیای دارد و تقارن خطی و مرکزی چگونه دیده میشود. سپس سراغ چهارضلعیها و رابطهٔ توازی و تعامد میرویم و در پایان، مجموع زاویههای داخلی و خارجی هر چندضلعی را حساب میکنیم.
صفحهٔ ۲۹ کتاب
انتقال، تقارن و دوران در آثار هنری سرزمینمان

طی هزاران سال گذشته، در آثار هنری گوشه و کنار سرزمین ما، نقش هندسه و شکلهای هندسی بهوضوح دیده میشود. در کاشیکاریهای قدیمی و گرهچینیها، مفاهیم مهمی مثل انتقال، تقارن و دوران به کار رفته است. در این فصل همین مفاهیم را با چندضلعیها یاد میگیریم.
هر چندضلعی از خطهای شکستهٔ بسته ساخته میشود و زاویههایش با هم رازهایی دارند: مجموع زاویههای داخلی هر مثلث همیشه ۱۸۰ درجه است و این عدد پایهٔ همهٔ حسابهای زاویهای این فصل میشود. با همین یک قاعده، میتوانی زاویههای هر شکل چندضلعی، از چهارضلعی تا بیستضلعی را پیدا کنی. کافی است شکل را به مثلثهایی با یک رأس مشترک بشکنی و حسابها را جمع کنی.
📖 متن کتاب:
فکر کن و گفتوگو کن
یک کاشیکاری در خیابان یا مسجد محلّت را به یاد بیاور. آیا در آن شکلهای منظم مثل مربع یا ششضلعی میبینی؟ فکر میکنی چرا فقط با بعضی از شکلها میتوان کف یک محوطه را بدون خالیماندن پوشاند؟ در این فصل به این پرسش پاسخ دقیق میدهی.
صفحات ۲۹ تا ۳۳ کتاب
خط شکستهٔ بسته، چندضلعی منتظم، خط تقارن و مرکز تقارن
در صفحه، به هر خط شکستهٔ بستهای چندضلعی میگوییم، به شرط آنکه ضلعهای آن یکدیگر را قطع نکنند؛ مگر در رأسها که دو ضلع به هم میرسند. پس شکلی که ضلعهایش همدیگر را قطع کرده یا خط شکستهاش باز مانده، چندضلعی نیست. اگر همهٔ ضلعهای یک چندضلعی با هم و همهٔ زاویههایش با هم مساوی باشند، آن چندضلعی منتظم است.
در سال گذشته با خط تقارن شکل آشنا شدی؛ یعنی خطی که اگر شکل را روی آن تا کنی، دو نیمه دقیقاً روی هم میافتند. مثلث متساویالاضلاع سه خط تقارن و مربع چهار خط تقارن دارد. یک قاعدهٔ کلی هم هست: چندضلعی منتظم n ضلعی دقیقاً n خط تقارن دارد؛ پس نهضلعی منتظم ۹ خط و دهضلعی منتظم ۱۰ خط تقارن دارد.
| چندضلعی منتظم | تعداد خط تقارن | مرکز تقارن دارد؟ |
|---|---|---|
| مثلث متساویالاضلاع | ۳ خط | ندارد |
| مربع | ۴ خط | دارد |
| پنجضلعی منتظم | ۵ خط | ندارد |
| ششضلعی منتظم | ۶ خط | دارد |
تقارن خطی و مرکزی در چندضلعیهای منتظم؛ تعدد زوج = مرکز تقارن دارد
تقارن نوع دیگری هم دارد: تقارن مرکزی. اگر شکلی را حول یک نقطه ۱۸۰ درجه دوران دهیم و نتیجهٔ دوران روی خودش منطبق شود، میگوییم شکل مرکز تقارن دارد و آن نقطه، مرکز تقارن شکل است.
برای بررسی این موضوع، کتاب یک ترفند عملی دارد: یک ورق کاغذ پوستی روی شکل بگذار، نوک مداد را روی نقطهٔ موردنظر بگذار و کاغذ را ۱۸۰ درجه بچرخان؛ اگر تصویر روی شکل منطبق شد، آن نقطه مرکز تقارن است.
مرحلهٔ ۱: کاغذ پوستی آماده کن
یک ورق کاغذ پوستی روی شکل بگذار و تصویر دقیق شکل را روی آن رسم کن.
فکر کن و گفتوگو کن
به حروف الفبای فارسی نگاه کن: کدام حرفها خط تقارن دارند و کدامیک مرکز تقارن؟ حدسهایت را فهرست کن و سپس با کاغذ پوستی یا تاکردن یک برگه، درستی هر حدس را آزمایش کن؛ نتیجهها را با همکلاسیت مقایسه کن.
🗂️ بازی طبقهبندی: اول یک مورد را انتخاب کن، بعد سبدش را بزن — آخرش «بررسی» را بزن!
۰ از ۶ جا شدهر یک از این عبارتها به کدام چندضلعی مربوط است: لوزی با زاویهٔ قائمه، مثلث با زاویهٔ باز، پنجضلعی غیرمنتظم و چندضلعی منتظم؟
40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آساندرس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبتنام کن تا همهٔ درسها، آزمونکها و جمعبندیها برایت باز شود.
عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام میشود — کمتر از یک دقیقه!
درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!
آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.
بزن بریم آزمون!لینکهای مرتبط
درس ۳ از ۹