متن درسبرایند و مختصاتآزمونک ۱۶ سؤالی

فصل ۵: بردار و مختصات

هر جابه‌جایی دو چیز دارد: چقدر و به کدام سمت؛ بردار هر دو را یک‌جا نگه می‌دارد!

شروع درس • صفحات ۶۹ تا ۸۱ کتاب

در این فصل کمیتی آشنا می‌شویم که هم اندازه دارد و هم جهت: بردار. یاد می‌گیریم بردارها را با مختصات بنویسیم، آن‌ها را با هم جمع کنیم و در یک عدد ضرب کنیم. بعد با بردارهای واحد i و j هر بردار را خلاصه‌نویسی می‌کنیم و در پایان جای نقاط را روی صفحهٔ شطرنجی پیدا می‌کنیم.

صفحهٔ ۶۹ کتاب

چرا فقط اندازه کافی نیست؟

شتاب هر جسم در جهت برآیند نیروهای وارد بر آن است

وقتی یک موشک شلیک می‌شود، چند نیرو با هم به آن وارد می‌شوند: نیروی وزن، نیروی پیشران، نیروی مقاوم هوا در راستای حرکت و نیروی برآر که عمود بر راستای حرکت است. برآیند این نیروهاست که جهت حرکت موشک را تعیین می‌کند. پس برای توصیف چنین نیروهایی، دانستن اندازه کافی نیست؛ باید جهت را هم بدانیم.

به کمیتی که هم اندازه دارد و هم جهت، بردار می‌گوییم. بردار را با یک پیکان نشان می‌دهیم؛ طول پیکان اندازه و سر پیکان جهت را می‌رساند. در این فصل بردارها را با دو عدد به نام مختصات می‌نویسیم و جمعشان را پیدا می‌کنیم. بعد می‌بینیم این زبان تازه چطور حرکت روبات‌ها و خودروها را توصیف می‌کند.

فکر کن و گفت‌وگو کن

دو جابه‌جایی را با هم مقایسه کن: سه قدم به سمت راست، و سه قدم به سمت چپ. آیا این دو «مساوی»اند؟ طولشان برابر است اما جهتشان فرق دارد؛ پس دو بردار مختلف‌اند. فکر کن در کجای زندگی روزمره، فقط اندازه کافی نیست و جهت هم مهم می‌شود.

صفحات ۷۵ تا ۸۰ کتاب

بردارهای واحد مختصات و معادلهٔ برداری

با i و j خلاصه‌نویسی کن و مثل معادله‌های عددی، مجهول برداری حل کن

برای اندازه‌گیری عددها روی محور به واحد نیاز داریم؛ برای نمایش بردار هم واحد باید از جنس بردار باشد. چون بردار در صفحهٔ مختصات با دو محور نمایش داده می‌شود، به واحد روی هر دو محور نیاز داریم. بردار واحد i یک واحد در راستای افقی و بردار واحد j یک واحد در راستای عمودی است و مختصاتشان را می‌توانی حدس بزنی.

بردارهای واحد مختصات و نوشتن هر بردار برحسب آن‌ها

ضریب i همان مختصات طول و ضریب j همان مختصات عرض بردار است.

تمرین ۵ کتاب — ص ۷۷

بردار a همان بردار واحد i یعنی طول ۱ و عرض صفر و بردار b همان بردار واحد j یعنی طول صفر و عرض ۱ است؛ مختصات بردار c برابر a منهای دو برابر b را به دست آورید.

با همین خلاصه‌نویسی، معادله‌های برداری هم مثل معادله‌های عددی حل می‌شوند. اول بردارهای معلوم را ساده می‌کنیم و بردار مجهول را یک طرف می‌بریم. بعد بر عدد جلوی x تقسیم می‌کنیم تا مجهول تنها بماند. دو دانش‌آموز کتاب، حمید و سعید، دو روش مختلف برای یک معادله زدند؛ مرحله‌ها فرق داشت اما جواب یکی بود.

حل معادلهٔ برداری؛ جواب، برداری با طول منفی ۴ و عرض صفر است (ص ۷۹)

تمرین ۵ کتاب — ص ۸۱

اگر بردار a با طول منفی ۱ و عرض ۲ و بردار b برابر دو i منهای سه j باشد، بردار x را از معادلهٔ x برابر a منهای دو برابر b پیدا کنید.

کار در کلاس کتاب — ص ۸۰

اگر a برابر دو i به‌علاوهٔ j و b برابر سه i منهای دو j باشد، مختصات بردار x برابر پنج a به‌علاوهٔ سه b را به دست آورید.

مرحلهٔ ۱: معادله را بنویس

بردارهای معلوم را به شکل مختصاتی یا برحسب i و j بنویس تا همه هم‌شکل شوند.

روی هر پله بزن تا توضیحش را ببینی

یک مهارت مهم دیگر این فصل، تجزیهٔ بردار است. تجزیه یعنی نوشتن یک بردار به شکل جمع دو بردار روی دو امتداد معین. اگر دو امتداد افقی و عمودی باشند، تجزیه همان جداسازی طول و عرض است. بردار را می‌توان روی امتدادهای مورب هم تجزیه کرد؛ به همین دلیل این مهارت برای مسئلهٔ نیروها در علوم به کار می‌آید.

خودت را امتحان کن
  1. ۱چهار بردار مساوی با برداری به طول ۲ و عرض ۳ از چهار نقطهٔ شروع مختلف رسم کن و مختصات همه را بنویس.
  2. ۲دو بردار پیدا کن که حاصل جمعشان برداری با طول ۳ و عرض ۴ باشد؛ سپس با کمک دوستانت سه جواب دیگر بنویس و فکر کن این مسئله چند جواب دارد.
  3. ۳بردارهای با طول ۲ و عرض ۱ و طول منفی ۱ و عرض ۳ را جمع کن؛ بعد حاصل را در منفی ۲ ضرب کن.
  4. ۴معادلهٔ برداری «سه i به‌علاوهٔ j به‌علاوهٔ دو x برابر منفی پنج i به‌علاوهٔ j» را به دو روش مختلف حل کن و مراحل را مقایسه کن.
  5. ۵روباتی از مبدأ با فرمان برداری با طول ۴ و عرض ۲ حرکت می‌کند و بعد با بردار با طول منفی ۳ و عرض ۲؛ بردار مستقیم از مبدأ تا نقطهٔ نهایی را بنویس.

💡 برای مسئلهٔ آخر، بردار مستقیم همان برایند دو فرمان است؛ روی کاغذ شطرنجی رسم کن تا مطمئن شوی.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۵ از ۹