فصل ۶: مثلث
متن درسفیثاغورث و هم‌نهشتیآزمونک ۱۶ سؤالی

فصل ۶: مثلث

ساده‌ترین چندضلعی، راز بزرگ‌ترین رابطهٔ هندسه را نگه می‌دارد: به فیثاغورس سلام کن!

شروع درس • صفحات ۸۳ تا ۹۹ کتاب

در این فصل مثلث و اجزایش را مرور می‌کنیم و با یکی از مشهورترین روابط ریاضی، یعنی رابطهٔ فیثاغورس، مجذور وتر را با مجذور دو ضلع دیگر حساب می‌کنیم. بعد با تبدیل‌های هندسی مثل انتقال و تقارن و دوران، شکل‌های هم‌نهشت را می‌سازیم و حالت‌های هم‌نهشتی مثلث‌ها را کشف می‌کنیم. در پایان با خواص مثلث متساوی‌الساقین و عمودمنصف، چند قضیه را با هم ثابت می‌کنیم.

صفحهٔ ۸۳ کتاب

مثلث و اجزایش

سه رأس، سه ضلع و سه زاویه؛ ساده‌ترین چندضلعی با مهم‌ترین خواص

الگوی مارپیچ مربع‌ها در سرآغاز فصل مثلث کتاب ریاضی هشتم
الگوی مارپیچ مربع‌ها؛ سرآغاز فصل مثلث (ص ۸۴ کتاب)

مثلث شکلی است با سه رأس و سه ضلع و سه زاویه و مجموع اندازهٔ زاویه‌هایش همیشه ۱۸۰ درجه است. هر ضلع، روبه‌روی یک زاویه قرار می‌گیرد و بلندترین ضلع همیشه روبه‌روی بزرگ‌ترین زاویه است. در مثلث قائم‌الزاویه، ضلعی که روبه‌روی زاویهٔ قائمه است، وتر نام دارد و از دو ضلع دیگر بلندتر است.

اجزای ویژه‌ای هم داخل مثلث تعریف می‌کنیم. پاره‌خطی که رأس را به وسط ضلع مقابل وصل می‌کند، میانه نام دارد. پاره‌خطی که از رأس بر ضلع مقابل عمود است، ارتفاع است. نیمساز هم زاویهٔ رأس را به دو قسمت برابر تقسیم می‌کند. در این فصل با همین اجزا کار می‌کنیم تا خواص مثلث‌ها را کشف و ثابت کنیم.

📖 متن کتاب:

تالس مایلتسی، نخستین فیلسوف یونانی، در سفر به مصر بلندی هرم خئوپس را با مقایسهٔ سایهٔ هرم و سایهٔ یک میلهٔ شناخته‌شده اندازه گرفت؛ یعنی برای نخستین‌بار هندسه را از روی کاغذ پایین آورد و به دنیای واقعی کار انداخت. همین اندازه‌گیری ساده، نمونه‌ای از کاری است که در این فصل با مثلث‌ها انجام می‌دهیم.

فکر کن و گفت‌وگو کن

یک مثلث قائم‌الزاویه رسم کن و وتر را با رنگ متمایز نشان بده. حدس بزن اگر دو ضلع قائمه ۳ و ۴ واحد باشند، طول وتر چند می‌شود. عددت را بنویس و در بخش بعد با رابطهٔ فیثاغورس درستی‌اش را بررسی کن.

صفحات ۸۸ تا ۹۱ کتاب

هم‌نهشتی با تبدیل‌های هندسی

انتقال، تقارن و دوران؛ شکلی را جابه‌جا کن تا کاملاً روی دیگری بنشیند

اگر بتوانیم شکلی را با یک یا چند تبدیل هندسی بر شکل دیگر منطبق کنیم و دو شکل کاملاً یکدیگر را بپوشانند، می‌گوییم این دو شکل هم‌نهشت‌اند. تبدیل‌های هندسی همین‌ها هستند: تقارن و دوران و انتقال. مثلث‌هایی که با این تبدیل‌ها از یک مثلث به دست می‌آیند، ضلع‌ها و زاویه‌های مساوی دارند. تنها فرقشان جای‌شان روی صفحه است.

عبارت هم‌نهشتی؛ ترتیب حرف‌ها ترتیب اجزای متناظر را نشان می‌دهد

با توجه به ترتیب حرف‌ها، رأس A متناظر G و رأس B متناظر H و رأس C متناظر F است.

وقتی دو مثلث هم‌نهشت باشند، اجزای متناظرشان مساوی است. مثال کتاب را ببین: دو مثلث XYZ و LMN با ضلع‌های ۴ و ۶ و ۹ سانتی‌متر هم‌نهشت‌اند و حامد و محمد دو راه مختلف برای منطبق‌کردنشان پیدا کردند؛ حامد با یک دوران ۱۸۰ درجه و سپس یک انتقال، و محمد با یک دوران ۱۸۰ درجه حول نقطه‌ای مناسب. راه‌های درست بی‌شمارند ولی همه به یک هم‌نهشتی می‌رسند.

هم‌نهشتی حتی می‌تواند به ما در ساختن معادله کمک کند. اگر ضلع AB برابر ۳x و ضلع متناظرش A'B' برابر x به‌علاوهٔ ۲ باشد، چون دو مثلث هم‌نهشت‌اند این دو ضلع مساوی‌اند؛ معادلهٔ ۳x برابر x به‌علاوهٔ ۲ ساخته می‌شود و حلش همان جبر و مقابلهٔ فصل ۴ است. هندسه و جبر اینجا دست هم را می‌گیرند.

نمونهٔ حل‌شدهٔ کتاب

دو مثلث هم‌نهشت‌اند و ضلع AB برابر ۳x و ضلع متناظر آن A'B' برابر x به‌علاوهٔ ۲ است. مقدار x و طول AB را پیدا کنید.

🎮 بازی تطبیق: هر مورد را به جفت درستش وصل کن، بعد «بررسی» را بزن!

۰ از ۵ وصل شد

عبارت یا توصیف

متناظر یا نام تبدیل

سازه‌های مثلثی پل‌ها نمونهٔ واقعی اهمیت مثلث‌ها هستند. مثلث‌ها نیروهای کششی و فشاری زیادی را تحمل می‌کنند و مانع خمیدگی پل می‌شوند. دیواره‌های کنار پل از مثلث‌های قائم‌الزاویه هم‌نهشت ساخته شده‌اند. کافی است زاویه‌های مساوی را علامت بزنیم تا این هم‌نهشتی را با چشم ببینیم.

ادامهٔ این درس مخصوص اعضای آسان‌درس است

40٪ ابتدای هر درس رایگان است؛ اما عضویت در آسان‌درس هم رایگان است! وارد حسابت شو یا ثبت‌نام کن تا همهٔ درس‌ها، آزمونک‌ها و جمع‌بندی‌ها برایت باز شود.

عضویت رایگان است و فقط با شمارهٔ موبایل انجام می‌شود — کمتر از یک دقیقه!

درسنامه را خواندی؟ حالا خودت را محک بزن!

آزمون ۲۵ سؤالی این درس — با توضیح هر جواب، نمرهٔ از ۲۰ و ذخیرهٔ نمرهٔ تو. برای آزمون دادن باید با حساب خودت وارد شوی؛ عضویت رایگان است.

بزن بریم آزمون!

لینک‌های مرتبط

درس ۶ از ۹